รีเทนเนอร์ คืออะไร มีกี่แบบ ต้องใส่นานแค่ไหน แนะนำการใส่ที่ถูกต้อง

รีเทนเนอร์ (Retainer) เป็นเครื่องมือคงสภาพฟันที่สำคัญที่สุดหลังจากการจัดฟันเสร็จสิ้น ไม่ว่าคุณจะจัดฟันแบบใสหรือแบบโลหะ เมื่อถอดเครื่องมือจัดฟันออกแล้ว ทันตแพทย์จะแนะนำให้ใส่รีเทนเนอร์อย่างสม่ำเสมอเพื่อป้องกันไม่ให้ฟันเคลื่อนกลับไปสู่ตำแหน่งเดิมหรือเกิดปัญหาฟันล้มในอนาคต

รีเทนเนอร์ คืออะไร ทำไมต้องใส่หลังจัดฟันเสร็จ

รีเทนเนอร์ (Retainer) คือเครื่องมือทางทันตกรรมที่ออกแบบมาเฉพาะบุคคล เพื่อใช้ครอบลงบนฟันหลังจากถอดเครื่องมือจัดฟันออกแล้ว หน้าที่หลักของรีเทนเนอร์คือการล็อคตำแหน่งฟันให้อยู่กับที่ เนื่องจากกระดูกเบ้าฟันและเส้นเอ็นยึดปริทันต์รอบๆ รากฟันยังจดจำตำแหน่งเดิมก่อนจัดฟันได้ และพยายามดึงฟันกลับไปสู่ตำแหน่งนั้น

หากคนไข้ละเลยการใส่รีเทนเนอร์ ฟันจะค่อยๆ เคลื่อนตัวกลับไปซ้อนเก ห่าง หรือยื่นเหมือนช่วงก่อนจัดฟัน ซึ่งเราเรียกอาการนี้ว่า "ฟันล้ม" ทำให้ต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายในการกลับมาจัดฟันใหม่อีกครั้ง

เราใส่รีเทนเนอร์เพื่ออะไร ใครบ้างที่ต้องใส่

เป้าหมายหลักของการใส่รีเทนเนอร์คือการรักษาผลลัพธ์ของการจัดฟันให้คงอยู่อย่างถาวร กระดูกขากรรไกรและเหงือกต้องการเวลาในการสร้างเซลล์ใหม่เพื่อโอบรัดรากฟันในตำแหน่งใหม่ให้แข็งแรง ซึ่งกระบวนการนี้ต้องอาศัยรีเทนเนอร์เป็นตัวช่วยพยุงฟันไว้

บุคคลที่จำเป็นต้องใส่รีเทนเนอร์ ได้แก่ คนไข้ที่เพิ่งถอดเครื่องมือจัดฟันทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นการจัดฟันแบบโลหะ จัดฟันแบบดามอน หรือการจัดฟันใส Invisalign รวมไปถึงคนไข้ที่มีปัญหาฟันล้มจากการทิ้งช่วงใส่รีเทนเนอร์ และต้องการทำเครื่องมือคงสภาพฟันชิ้นใหม่เพื่อหยุดไม่ให้ฟันเคลื่อนตัวไปมากกว่าเดิม

รีเทนเนอร์มีกี่แบบ ควรเลือกแบบไหนดี

ปัจจุบันเครื่องมือคงสภาพฟันมีให้เลือกหลายรูปแบบ ทันตแพทย์จะแนะนำประเภทที่เหมาะสมกับโครงสร้างฟันและพฤติกรรมการใช้ชีวิตของคนไข้แต่ละราย โดยหลักๆ แบ่งออกเป็น 4 ประเภทดังนี้

1. รีเทนเนอร์แบบลวด (โลหะ)

รีเทนเนอร์แบบลวด หรือ Hawley Retainer เป็นประเภทที่ได้รับความนิยมมากที่สุด ตัวฐานทำจากพลาสติกอะคริลิกที่ออกแบบให้แนบไปกับเพดานปากหรือเหงือกด้านใน และมีเส้นลวดโลหะพาดผ่านผิวฟันด้านหน้าเพื่อล็อคฟันให้อยู่กับที่

• ข้อดี: มีความแข็งแรงทนทาน อายุการใช้งานยาวนาน สามารถปรับแก้แรงกดของลวดได้ และคนไข้สามารถเลือกสีหรือลวดลายบนฐานอะคริลิกได้ตามความชอบ
• ข้อจำกัด: มองเห็นเส้นลวดชัดเจนเวลายิ้มหรือพูด อาจทำให้รู้สึกรำคาญบริเวณเพดานปากในช่วงแรกที่ใส่

2. รีเทนเนอร์แบบใส

รีเทนเนอร์แบบใส (Clear Retainer) ทำจากพลาสติกใสชนิดพิเศษขึ้นรูปให้ครอบพอดีกับตัวฟันทุกซี่ คล้ายกับเครื่องมือจัดฟันใสแต่มีความหนาและแข็งกว่า

• ข้อดี: สวยงามเป็นธรรมชาติ มองแทบไม่เห็นเมื่อสวมใส่ ทำให้คนไข้มีความมั่นใจในการพูดคุยหรือยิ้ม และไม่กระทบต่อการออกเสียง
• ข้อจำกัด: วัสดุพลาสติกมีโอกาสฉีกขาดหรือแตกหักได้ง่ายกว่าแบบลวดหากดูแลไม่ถูกวิธี และอาจเกิดคราบเหลืองได้หากทำความสะอาดไม่ดีพอ

3. รีเทนเนอร์แบบติดแน่น

รีเทนเนอร์แบบติดแน่น (Fixed Retainer) เป็นการใช้เส้นลวดขนาดเล็กติดกาวเชื่อมไว้ที่ผิวด้านหลังของฟันหน้าล่างหรือฟันหน้าบน ทันตแพทย์มักแนะนำให้ใช้ในกรณีที่คนไข้มีโอกาสฟันล้มสูง หรือในคนไข้ที่ไม่ค่อยมีวินัยในการใส่รีเทนเนอร์แบบถอดได้

• ข้อดี: ไม่ต้องคอยกังวลเรื่องการถอดเข้าถอดออก หรือลืมใส่ ป้องกันฟันหน้าล้มได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• ข้อจำกัด: ทำความสะอาดซอกฟันได้ยาก ต้องใช้ไหมขัดฟันแบบพิเศษร่วมด้วย และหากเครื่องมือหลุดต้องรีบกลับมาพบทันตแพทย์ทันที

4. รีเทนเนอร์ไร้เหงือก

เป็นรีเทนเนอร์แบบลวดที่ถูกพัฒนาขึ้นมาเพื่อลดพื้นที่ของฐานพลาสติกอะคริลิก โดยตัดส่วนที่คลุมเหงือกและเพดานปากออกไป ทำให้เหลือเพียงเส้นลวดและพลาสติกส่วนเล็กๆ ที่ยึดตัวฟัน

• ข้อดี: สวมใส่สบายมากขึ้น ลดอาการรำคาญและปัญหาการพูดไม่ชัด
• ข้อจำกัด: ความแข็งแรงอาจน้อยกว่าแบบลวดปกติเล็กน้อย และไม่เหมาะกับคนไข้บางรายที่ต้องการการล็อคตำแหน่งฟันที่แน่นหนามาก

ราคาทำรีเทนเนอร์ที่ Smile Seasons Dental Clinic

ที่ Smile Seasons Dental Clinic เรามีบริการทำรีเทนเนอร์หลากหลายรูปแบบ เพื่อตอบโจทย์การใช้งานและความชอบของคนไข้แต่ละท่าน ทั้งสำหรับคนไข้ที่จัดฟันกับทางคลินิก และคนไข้ที่จัดฟันมาจากคลินิกอื่น โดยมีอัตราค่าบริการดังนี้

* ราคาอาจมีการเปลี่ยนแปลง แนะนำให้ปรึกษาทันตแพทย์เพื่อประเมินค่ารักษาจริง

ขั้นตอนการทำรีเทนเนอร์

การทำรีเทนเนอร์ชิ้นใหม่มีขั้นตอนที่ไม่ซับซ้อน ใช้เวลาที่คลินิกเพียงประมาณ 30-45 นาที โดยมีขั้นตอนดังนี้

1. ตรวจประเมินสภาพช่องปาก: ทันตแพทย์จะตรวจเช็คสภาพฟันและเหงือก หากมีหินปูนสะสมจะแนะนำให้ขูดหินปูนก่อน เพื่อให้การพิมพ์ฟันมีความแม่นยำมากที่สุด
2. พิมพ์ฟันหรือสแกนฟัน: ทันตแพทย์จะใช้ผงพิมพ์ปากหรือเครื่องสแกน 3 มิติ เพื่อเก็บรายละเอียดรูปร่างของฟันและเหงือกทั้งหมด
3. เลือกแบบและสี (สำหรับแบบลวด): คนไข้สามารถเลือกสีฐานพลาสติกและลวดลายที่ต้องการได้
4. ส่งแลปทันตกรรม: แบบพิมพ์ฟันจะถูกส่งไปยังห้องปฏิบัติการเพื่อประดิษฐ์ชิ้นงาน โดยใช้เวลาประมาณ 7-14 วัน
5. นัดรับและทดลองใส่: ทันตแพทย์จะนัดคนไข้มาลองใส่รีเทนเนอร์ พร้อมปรับแต่งให้พอดี ไม่กดเหงือก และสอนวิธีใส่ ถอด และดูแลรักษาอย่างถูกต้อง

ต้องใส่รีเทนเนอร์นานแค่ไหน กี่ปีถึงจะเลิกใส่ได้

คำถามที่คนไข้จัดฟันสงสัยมากที่สุดคือต้องใส่รีเทนเนอร์ไปอีกนานแค่ไหน คำตอบคือ ต้องใส่ตลอดชีวิตหากต้องการให้ฟันเรียงสวยเหมือนเดิม เนื่องจากฟันของเรามีการเคลื่อนตัวตามธรรมชาติอยู่ตลอดเวลาตามอายุที่เพิ่มขึ้น

ในช่วง 1-2 ปีแรกหลังถอดเครื่องมือจัดฟัน ทันตแพทย์จะแนะนำให้ใส่รีเทนเนอร์ตลอด 24 ชั่วโมง (ถอดเฉพาะตอนทานอาหารและแปรงฟัน) เนื่องจากกระดูกรอบรากฟันยังไม่แข็งแรงเต็มที่ หลังจากนั้นทันตแพทย์จะประเมินและอาจอนุญาตให้ลดเวลาใส่ลง เหลือเพียงใส่เฉพาะตอนนอนตอนกลางคืนได้ แต่ทั้งนี้ต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของทันตแพทย์ประจำตัวอย่างเคร่งครัด

วิธีใส่และถอดรีเทนเนอร์อย่างถูกต้อง

การใส่และถอดรีเทนเนอร์อย่างถูกวิธีจะช่วยยืดอายุการใช้งานและป้องกันไม่ให้เครื่องมือแตกหัก

• วิธีใส่: วางรีเทนเนอร์ให้ตรงตำแหน่งกับซี่ฟัน จากนั้นใช้นิ้วมือกดที่บริเวณฐานพลาสติก (สำหรับแบบลวด) หรือผิวฟันกรามซ้ายขวา (สำหรับแบบใส) ให้เข้าล็อค ห้ามใช้ฟันกัดรีเทนเนอร์ให้เข้าที่เด็ดขาด เพราะจะทำให้ลวดหักหรือพลาสติกแตกได้
• วิธีถอด: ใช้นิ้วเกี่ยวที่เส้นลวดบริเวณฟันกราม หรือขอบพลาสติกด้านใน แล้วค่อยๆ ดึงลง (สำหรับฟันบน) หรือดึงขึ้น (สำหรับฟันล่าง) ห้ามดึงที่เส้นลวดเส้นหน้าตรงกลาง เพราะจะทำให้ลวดเสียทรงและหลวมได้

วิธีดูแลทำความสะอาดรีเทนเนอร์ไม่ให้มีกลิ่น

รีเทนเนอร์ต้องสัมผัสกับน้ำลายและแบคทีเรียในช่องปากตลอดเวลา หากไม่ทำความสะอาดให้ดีจะเกิดคราบพลัค หินปูน และกลิ่นเหม็นสะสมได้

• แปรงทำความสะอาดทุกวัน: ใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม แปรงเบาๆ ร่วมกับน้ำสบู่อ่อนๆ หรือน้ำยาล้างจาน ห้ามใช้ยาสีฟันเพราะผงขัดในยาสีฟันจะทำให้พลาสติกเป็นรอยขีดข่วนและเป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรีย
• ใช้เม็ดฟู่ทำความสะอาด: แช่รีเทนเนอร์ในน้ำละลายเม็ดฟู่สำหรับทำความสะอาดรีเทนเนอร์หรือฟันปลอม สัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง เพื่อฆ่าเชื้อโรคและขจัดคราบฝังลึก
• ห้ามใช้น้ำร้อน: ห้ามนำรีเทนเนอร์ไปต้มหรือล้างด้วยน้ำร้อนจัดเด็ดขาด เพราะพลาสติกจะละลายและเสียรูปทรงทันที
• เก็บใส่กล่องเสมอ: เมื่อถอดรีเทนเนอร์ ต้องเก็บใส่กล่องที่คลินิกให้ไปทุกครั้ง ห้ามห่อทิชชู่ เพราะอาจเผลอทิ้งลงถังขยะหรือถูกทับจนแตกหักได้

รีเทนเนอร์มีอายุการใช้งานกี่ปี ต้องเปลี่ยนบ่อยแค่ไหน

โดยทั่วไปแล้ว รีเทนเนอร์ไม่ได้ถูกออกแบบมาให้อยู่ได้ตลอดชีวิต อายุการใช้งานจะขึ้นอยู่กับประเภทของวัสดุ การดูแลรักษา และแรงกัดของแต่ละบุคคล ดังนี้ครับ

• รีเทนเนอร์แบบลวด: มีความทนทานสูงที่สุด เฉลี่ยอายุการใช้งานประมาณ 3-5 ปี หรืออาจใช้งานได้นานกว่านั้นหากดูแลเป็นอย่างดี ไม่ทำตกหล่นหรือถูกทับจนลวดเบี้ยวผิดรูป
• รีเทนเนอร์แบบใส: วัสดุทำจากพลาสติกใสซึ่งจะมีความยืดหยุ่นและเสื่อมสภาพเร็วกว่า เฉลี่ยอายุการใช้งานประมาณ 1-2 ปี เมื่อใช้งานไปสักระยะพลาสติกมักจะเริ่มเปลี่ยนสี (ดูเหลืองขึ้น) หรือย้วยยืดออกเล็กน้อย
• รีเทนเนอร์แบบติดแน่น: อายุการใช้งานค่อนข้างยาวนาน 5 ปีขึ้นไป แต่ต้องระมัดระวังไม่รับประทานอาหารที่แข็งหรือเหนียวจัด เพราะอาจทำให้วัสดุยึดติดหลุดหรือเส้นลวดขาดได้

5 สัญญาณเตือนที่บอกว่าถึงเวลาต้อง "ทำรีเทนเนอร์ใหม่"

บางครั้งเราอาจไม่ต้องรอให้อายุการใช้งานหมดลง หากพบสัญญาณเหล่านี้ ควรรีบนัดหมายทันตแพทย์เพื่อพิมพ์ฟันและทำรีเทนเนอร์ชิ้นใหม่ทันที เพื่อป้องกันไม่ให้ฟันเคลื่อนตัวกลับครับ

• มีรอยร้าวหรือแตกหัก: ไม่ว่าจะเป็นพลาสติกของแบบใสปริแตก หรือลวดโลหะหัก ห้ามฝืนใส่ต่อเด็ดขาด เพราะชิ้นส่วนที่แตกอาจบาดเหงือก และแรงกดที่ไม่สม่ำเสมอจะทำให้ฟันเคลื่อนผิดตำแหน่ง
• ใส่แล้วหลวม หลุดง่าย: หากใส่แล้วรู้สึกไม่กระชับเหมือนตอนแรก ขยับปากพูดหรือเอาลิ้นดุนแล้วรีเทนเนอร์หลุดออก แสดงว่าวัสดุเสื่อมสภาพและไม่สามารถล็อคฟันให้อยู่กับที่ได้อีกต่อไป
• คับเกินไป ใส่ไม่ลงล็อค: มักเกิดจากการลืมใส่รีเทนเนอร์เป็นเวลานานจนฟันเริ่มเคลื่อน หากฝืนกดทับลงไปแรงๆ อาจทำให้ฟันเจ็บและอักเสบ ควรรีบไปทำชิ้นใหม่ที่พอดีกับสภาพฟันในปัจจุบัน
• มีคราบหินปูนฝังแน่นและมีกลิ่น: หากแปรงฟันและแช่เม็ดฟู่แล้วยังมีคราบขาวขุ่นฝังแน่น หรือมีกลิ่นอับที่ไม่หายไป แสดงว่ามีแบคทีเรียสะสมฝังลึกในเนื้อพลาสติก ซึ่งส่งผลเสียต่อสุขอนามัยในช่องปาก
• พลาสติกเปลี่ยนสีจนเสียความมั่นใจ: สำหรับผู้ที่ใส่แบบใส หากพลาสติกเหลือง ขุ่นหมอง หรือมีรอยขูดขีดมากจนสังเกตเห็นได้ชัด การเปลี่ยนทำชิ้นใหม่จะช่วยคืนความมั่นใจในการยิ้มและการพูดคุยได้ครับ

ปัญหาที่พบบ่อยและข้อควรระวังในการใส่รีเทนเนอร์

รีเทนเนอร์หลวม ไม่กระชับ

อาการนี้มักเกิดจากการถอดรีเทนเนอร์ผิดวิธี เช่น การดึงลวดเส้นหน้า หรือเกิดจากความเสื่อมสภาพของวัสดุตามอายุการใช้งาน หากใส่แล้วรู้สึกหลวม หลุดง่าย ให้รีบนำกลับมาให้ทันตแพทย์ปรับแต่งลวดให้กระชับขึ้น ห้ามพยายามดัดลวดด้วยตัวเองเด็ดขาด

รีเทนเนอร์คับ ใส่ไม่เข้า

หากรู้สึกว่ารีเทนเนอร์คับหรือแน่นผิดปกติ มักมีสาเหตุมาจากการละเลยไม่ใส่รีเทนเนอร์เป็นเวลานาน ทำให้ฟันเริ่มเคลื่อนตัวออกจากตำแหน่งเดิม หากยังพอดันเข้าได้ ให้ใส่ฝืนไว้ก่อนสัก 2-3 วัน ฟันจะค่อยๆ เคลื่อนกลับมา แต่หากใส่ไม่เข้าเลย ห้ามฝืนกัด เพราะเครื่องมืออาจพัง ควรรีบมาพบทันตแพทย์เพื่อพิมพ์ฟันทำใหม่

ลืมใส่รีเทนเนอร์นานๆ ฟันจะล้มไหม

หากลืมใส่เพียง 1-2 วัน ฟันอาจจะเคลื่อนเพียงเล็กน้อย เมื่อกลับมาใส่อาจรู้สึกตึงๆ แต่หากทิ้งไว้เป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือน ฟันมีโอกาสเคลื่อนตัวจนล้มหรือบิดเบี้ยวได้สูงมาก ซึ่งรีเทนเนอร์ชิ้นเดิมจะไม่สามารถใส่ได้อีกต่อไป

รีเทนเนอร์แตกหัก หรือหาย

อุบัติเหตุรีเทนเนอร์หัก หาย หรือสัตว์เลี้ยงกัดพัง เป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมาก สิ่งที่ควรทำคือรีบนัดหมายคลินิกทันตกรรมเพื่อทำรีเทนเนอร์ชิ้นใหม่ให้เร็วที่สุด เพื่อป้องกันไม่ให้ฟันเคลื่อนตัวระหว่างที่รอเครื่องมือใหม่

ดูแลรอยยิ้มหลังจัดฟันให้สวยยาวนานที่ Smile Seasons

Smile Seasons Dental Clinic พร้อมดูแลรอยยิ้มของคุณหลังจัดฟันด้วยบริการทำรีเทนเนอร์ที่ได้มาตรฐาน มีให้เลือกทั้งแบบใส แบบออกแบบเอง ลาย Signature และรุ่นแข็งแรงพิเศษ Unbreakable ในราคาเริ่มต้นเพียง 1,600 บาท/ชิ้น โดยทันตแพทย์จะตรวจประเมินสภาพฟันอย่างละเอียดเพื่อให้เครื่องมือพอดีและสวมใส่สบายที่สุด คลินิกเปิดให้บริการทุกวัน 10.00 - 20.00 น. ทั้ง 10 สาขาทั่วกรุงเทพฯ ปรึกษาปัญหารีเทนเนอร์หรือนัดหมายพิมพ์ฟันได้ทาง LINE @smileseasons ไม่มีค่าใช้จ่าย

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับรีเทนเนอร์ (FAQ)