คราบหินปูน คืออะไร เกิดจากอะไร สีดำสีเหลืองต่างไหม 2026

คราบหินปูน (Dental Calculus หรือ Tartar) หรือหินปูนตามซอกฟัน คือคราบแบคทีเรียหรือคราบพลัคที่สะสมตัวและจับกับแร่ธาตุในน้ำลายจนแข็งตัวเกาะแน่นอยู่บนผิวฟันและร่องเหงือก ซึ่งเมื่อแข็งตัวแล้วจะไม่สามารถแปรงออกได้ด้วยตัวเอง คราบหินปูนมีตั้งแต่สีขาว สีเหลือง ไปจนถึงสีน้ำตาลหรือสีดำ ยิ่งปล่อยให้สะสมไว้นาน หินปูนจะยิ่งขยายตัวและเป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรคที่คอยทำลายเนื้อเยื่อเหงือก นำไปสู่โรคเหงือกอักเสบและปัญหาฟันโยกในอนาคต

คราบหินปูนคืออะไร? ต่างจากคราบพลัคยังไง

จุดเริ่มต้นของหินปูนทุกก้อนมาจาก "คราบพลัค (Dental Plaque)" ซึ่งเป็นคราบแผ่นฟิล์มเหนียวไร้สีที่ก่อตัวขึ้นทุกครั้งหลังรับประทานอาหาร หากเราแปรงฟันไม่สะอาดหรือใช้ไหมขัดฟันไม่ทั่วถึง คราบพลัคเหล่านี้จะตกค้างอยู่ตามซอกฟัน คราบพลัคอาจเริ่มเกิดการแคลซิฟายได้ภายในไม่กี่วันในบางคน ขึ้นกับน้ำลาย ตำแหน่ง และการทำความสะอาดช่องปาก ทำให้คราบที่เคยนิ่มเกิดการแข็งตัวกลายเป็น "คราบหินปูน" ที่เกาะแน่นอย่างถาวร

คราบหินปูนเกิดจากอะไร ทำไมบางคนสะสมเร็วกว่า

สาเหตุหลักของการเกิดคราบหินปูนมาจากการทำความสะอาดช่องปากที่ไม่ทั่วถึง แต่หลายคนอาจสังเกตว่าทำไมแปรงฟันเป็นประจำเหมือนกันแต่บางคนกลับมีหินปูนสะสมเร็วกว่า ปัจจัยที่ส่งผลต่ออัตราการเกิดหินปูนมีดังนี้:

• องค์ประกอบของน้ำลาย: ผู้ที่มีปริมาณแร่ธาตุแคลเซียมและฟอสเฟตในน้ำลายสูงกว่าปกติ จะมีโอกาสที่คราบพลัคทำปฏิกิริยาและแข็งตัวเป็นหินปูนได้เร็วกว่า
• การเรียงตัวของฟัน: คนไข้ที่มีฟันซ้อนเก ฟันล้ม หรือกำลังจัดฟัน จะมีซอกมุมที่แปรงสีฟันเข้าไม่ถึง ทำให้คราบพลัคและแบคทีเรียตกค้างได้ง่าย
• พฤติกรรมการทานอาหาร: การทานอาหารที่มีแป้งและน้ำตาลสูง รวมถึงการทานจุกจิกตลอดทั้งวัน จะเพิ่มปริมาณแบคทีเรียและเร่งการก่อตัวของคราบพลัคในช่องปาก
• ภาวะปากแห้ง: น้ำลายทำหน้าที่ชะล้างเศษอาหารและแบคทีเรียตามธรรมชาติ หากดื่มน้ำน้อยหรือมีภาวะน้ำลายน้อย จะส่งผลให้หินปูนก่อตัวและเกาะติดผิวฟันได้ง่ายขึ้น

คราบหินปูนสีดำ สีเหลือง สีขาว ต่างกันยังไง อันตรายเท่ากันไหม

สีของคราบหินปูนสามารถบ่งบอกถึงระยะเวลาที่สะสม ตำแหน่งที่เกาะ และความเสี่ยงต่อโรคช่องปากได้

• คราบหินปูนสีขาวหรือสีเหลืองอ่อน: มักเป็นหินปูนที่เพิ่งก่อตัวขึ้นใหม่ หรือเป็นหินปูนที่เกาะอยู่บริเวณ "เหนือขอบเหงือก" ซึ่งสามารถมองเห็นได้ง่ายเวลายิ้มหรือพูดคุย ทันตแพทย์สามารถขูดออกได้ไม่ยากนัก
• คราบหินปูนสีน้ำตาลหรือสีดำ: เกิดขึ้นได้จาก 2 กรณีหลัก กรณีแรกคือหินปูนเหนือเหงือกที่ดูดซับสีจากอาหาร เครื่องดื่ม (ชา กาแฟ) หรือควันบุหรี่สะสมเป็นเวลานาน กรณีที่สองคือหินปูนที่เกาะอยู่บริเวณ "ใต้ขอบเหงือก" ซึ่งหินปูนใต้เหงือกมักมีสีเข้มได้จากการปนเปื้อนของเลือด เม็ดสีจากแบคทีเรีย หรือสารสีจากสิ่งแวดล้อม และมีความแข็งเกาะแน่นมาก

หินปูนใต้เหงือกมักสัมพันธ์กับโรคปริทันต์มากกว่า เพราะเข้าถึงยากและมักพบร่วมกับการอักเสบ ทำให้เนื้อเยื่อและกระดูกเบ้าฟันถูกทำลาย นำไปสู่โรคปริทันต์อักเสบได้รวดเร็วกว่าหินปูนปกติ

ผลเสียถ้าปล่อยคราบหินปูนสะสม

หากละเลยไม่ยอมไปพบทันตแพทย์เพื่อขูดหินปูนตามระยะเวลาที่เหมาะสม คราบแบคทีเรียที่สะสมอยู่จะสร้างสารพิษออกมากระตุ้นให้เกิดปัญหาช่องปากตามมาเป็นลูกโซ่:

• เหงือกอักเสบ: เหงือกจะบวมแดง อ่อนแอ และมักมีอาการเลือดออกตามไรฟันขณะแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน
• กลิ่นปากเรื้อรัง: แบคทีเรียที่ซ่อนอยู่ในหินปูนจะปล่อยก๊าซที่มีกลิ่นเหม็นออกมา ทำให้เกิดกลิ่นปากที่แม้จะแปรงฟันหรือบ้วนปากก็ไม่หาย
• ฟันผุ: คราบหินปูนเป็นแหล่งสะสมแบคทีเรีย ทำให้ควบคุมคราบจุลินทรีย์ได้ยากและเพิ่มความเสี่ยงฟันผุ โดยคราบพลัคที่สะสมบริเวณนั้นเป็นแหล่งให้แบคทีเรียสร้างกรดจนเพิ่มความเสี่ยงฟันผุ
• โรคปริทันต์อักเสบและฟันโยก: เมื่อหินปูนลุกลามลงไปใต้ร่องเหงือก ร่างกายจะเกิดกระบวนการต่อต้านจนทำให้กระดูกเบ้าฟันละลายตัว เมื่อกระดูกที่รองรับรากฟันหายไป ฟันจะเริ่มโยกและอาจหลุดร่วงในที่สุด

วิธีป้องกันคราบหินปูนสะสมด้วยตัวเองที่บ้าน

วิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันหินปูนคือการกำจัดคราบพลัคออกให้หมดก่อนที่มันจะแข็งตัว ซึ่งสามารถทำได้ง่ายๆ ในชีวิตประจำวัน:

• แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ โดยเน้นแปรงให้ครอบคลุมบริเวณขอบเหงือกและฟันกรามด้านในซึ่งเป็นจุดที่หินปูนชอบก่อตัว
• ใช้ไหมขัดฟันทุกวัน เพื่อทำความสะอาดซอกฟันที่ขนแปรงสีฟันเข้าไม่ถึง
• บ้วนปากด้วยน้ำสะอาดหลังมื้ออาหาร และดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอระหว่างวันเพื่อรักษาสมดุลของน้ำลาย
• หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และการดื่มชาหรือกาแฟในปริมาณมากเกินไป เพื่อลดโอกาสการเกิดคราบสีสะสมฝังแน่น

ขจัดคราบหินปูนอย่างปลอดภัยโดยทันตแพทย์

แม้คุณจะดูแลทำความสะอาดฟันเป็นอย่างดี แต่คราบพลัคบางส่วนก็อาจเล็ดลอดและแข็งตัวเป็นหินปูนได้ การพบทันตแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพช่องปากและขจัดคราบหินปูนตามระยะเวลาที่แนะนำจึงเป็นสิ่งสำคัญ Smile Seasons Dental Clinic พร้อมดูแลสุขภาพเหงือกและฟันของคุณด้วยเครื่องมือที่สะอาดปลอดภัย ให้บริการทุกวันเวลา 10.00 ถึง 20.00 น. ทั้ง 10 สาขา ทักมานัดหมายหรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ทาง LINE ครับ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)