ร้อนในเกิดจากอะไร วิธีรักษาและอาการที่ควรพบหมอ

ร้อนในเกิดจากอะไร ยังไม่มีสาเหตุเดียวที่อธิบายได้ทุกคน แต่ความเครียด การบาดเจ็บในปาก และการขาดสารอาหารบางชนิดสัมพันธ์กับการเกิดแผล แผลขนาดเล็กส่วนใหญ่มักหายใน 7–14 วัน ระหว่างที่กินอาหารแล้วแสบแผล ให้ลดสิ่งระคายเคืองและดูแลช่องปากอย่างอ่อนโยน หากแผลไม่ดีขึ้นภายใน 2 สัปดาห์ควรพบทันตแพทย์ โดยเฉพาะเมื่อมีฟันหักหรือขอบฟันคมเสียดสีตำแหน่งเดิมซ้ำ ๆ

ร้อนในเกิดจากอะไร ทำไมบางคนเป็นบ่อย

แผลร้อนใน หรือแผลแอฟทัส เป็นแผลอักเสบที่เยื่อบุช่องปาก มักเจ็บแสบเมื่ออาหารสัมผัสแผล การเกิดซ้ำเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยร่วมกัน จึงไม่ควรตัดสินว่าเกิดจากอาหารชนิดเดียวหรือการนอนดึกเพียงคืนเดียว คนที่เป็นบ่อยควรสังเกตว่าแต่ละครั้งเริ่มหลังเหตุการณ์ใด และมีช่วงที่แผลหายสนิทหรือไม่

ความเครียด การบาดเจ็บ และสิ่งระคายเคือง

ความเครียดและการบาดเจ็บเล็กน้อย เช่น กัดกระพุ้งแก้มหรือแปรงฟันแรง เป็นปัจจัยกระตุ้นที่พบได้ในผู้ที่มีแนวโน้มเป็นร้อนใน อย่างไรก็ตาม แผลที่เกิดตรงจุดลวดจัดฟันทิ่มหรือฟันปลอมกดทับอาจเป็นแผลจากการบาดเจ็บโดยตรง การตรวจตำแหน่งที่เสียดสีจึงสำคัญพอ ๆ กับการบรรเทาปวด

อาหารเผ็ด เปรี้ยว ร้อนจัด หรือขอบแข็งทำให้แผลที่มีอยู่แสบขึ้นได้ ลองหลีกเลี่ยงเฉพาะสิ่งที่กระตุ้นอาการของตัวเอง แทนการงดอาหารหลายกลุ่มจนกินได้น้อยลง การดื่มน้ำช่วยให้รับน้ำได้เพียงพอ แต่ไม่ใช่หลักฐานว่าร้อนในทุกแผลเกิดจากดื่มน้ำน้อย

ร้อนในบ่อยเกี่ยวกับการขาดวิตามินหรือโรคอื่นไหม

ผู้ป่วยบางรายมีภาวะขาดธาตุเหล็ก โฟเลต หรือวิตามินบี 12 ร่วมด้วย ส่วนแผลที่เป็นซ้ำรุนแรงอาจสัมพันธ์กับโรคทางเดินอาหารหรือภูมิคุ้มกัน จึงต้องดูอาการอื่นประกอบ ไม่สามารถวินิจฉัยภาวะขาดวิตามินจากแผลในปากอย่างเดียวได้

จดวันที่เริ่มเป็น จำนวนแผล และชื่อยาที่ใช้ไว้ หากเกิดแผลใหม่ต่อเนื่องก่อนแผลเก่าหาย หรือมีท้องเสียเรื้อรัง น้ำหนักลด แผลที่อวัยวะเพศ หรือตาอักเสบร่วมด้วย ควรแจ้งแพทย์ให้ครบ แพทย์จะพิจารณาว่าจำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่ ไม่จำเป็นต้องตรวจเลือดทุกคนที่เป็นร้อนใน

ลักษณะแผลร้อนใน ต่างจากเริมและแผลกัดอย่างไร

แผลร้อนในมักเป็นวงกลมหรือวงรี ตรงกลางสีขาวหรือเหลือง ขอบแดง พบด้านในริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม ใต้ลิ้น หรือเยื่อบุอ่อนบริเวณอื่น สีของแผลเพียงอย่างเดียวบอกสาเหตุไม่ได้ และแผลสีขาวไม่ได้หมายความว่ามีหนองเสมอไป

ตารางนี้ช่วยสังเกตเบื้องต้นเท่านั้น เริมบางรูปแบบเกิดภายในปากได้ การดูภาพหรือส่องกระจกจึงใช้แทนการตรวจไม่ได้ โดยเฉพาะแผลที่มีรูปร่างต่างจากครั้งก่อน

ร้อนในมีกี่แบบ และกี่วันหาย

ชนิดแผลเล็กพบได้บ่อยและมักหายใน 1–2 สัปดาห์ ส่วนชนิดแผลใหญ่ลึกเจ็บมากกว่า ใช้เวลาหลายสัปดาห์และทิ้งรอยแผลเป็นได้ สำหรับชนิดแผลเล็กหลายจุดรวมเป็นกลุ่มที่เรียกว่า herpetiform แม้ชื่อคล้ายเริม แต่ไม่ได้เกิดจากไวรัสเริมและมักหายใน 1–2 สัปดาห์เช่นกัน ไม่ควรอธิบายว่าเป็นตุ่มน้ำเริมที่แตกออก

หากแผลอยู่บนลิ้นและมีปื้นขาว ก้อน หรืออาการแสบบริเวณกว้างร่วมด้วย อ่านเรื่องลิ้นเป็นแผลเพิ่มเติมได้ เพราะแผลที่ตำแหน่งนี้มีได้หลายสาเหตุ

วิธีรักษาร้อนในและบรรเทาอาการเจ็บอย่างปลอดภัย

การดูแลเริ่มจากทำให้กินอาหาร ดื่มน้ำ และทำความสะอาดปากได้สะดวกขึ้น แผลต้องใช้เวลาซ่อมแซม จึงไม่มีวิธีที่รับประกันว่าร้อนในจะหายข้ามคืน หากอาการปวดลดลงหลังใช้ยา ยังควรดูแลต่อและสังเกตว่าแผลเล็กลงจริงหรือไม่

ดูแลแผลด้วยตัวเองอย่างไร

1. เลือกอาหารนิ่ม รสอ่อน และอุณหภูมิที่กินแล้วไม่แสบ เช่น โจ๊กที่พักให้อุ่น หลีกเลี่ยงอาหารเผ็ด เปรี้ยว และของกรอบแข็งชั่วคราว
2. ใช้แปรงขนนุ่ม แปรงเบา ๆ รอบแผล หากยาสีฟันทำให้แสบ ลองเลือกสูตรที่ไม่มีสารก่อฟอง SLS โดยยังคงมีฟลูออไรด์ตามความเหมาะสม อ่านแนวทางเลือกแปรงสีฟันและยาสีฟันประกอบได้
3. บ้วนปากด้วยน้ำเกลือเจือจางได้ โดยละลายเกลือครึ่งช้อนชาในน้ำอุ่น 1 แก้ว บ้วนแล้วทิ้ง ไม่กลืน และไม่ใช้เกลือเม็ดถูแผล
4. หากเครื่องมือบาดบริเวณเดิม นัดให้ทันตแพทย์แก้จุดเสียดสี ไม่ดัดหรือตัดลวดเอง โดยเฉพาะกรณีเหล็กจัดฟันหลุด

แนวทางลดสิ่งระคายเคืองและการบ้วนปากอ้างอิงคำแนะนำ NHS และโรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา เด็กที่ยังบ้วนทิ้งไม่ได้ไม่ควรใช้น้ำเกลือบ้วนปากเอง

ยาทาร้อนในและแผ่นแปะเลือกอย่างไร

ยาบรรเทาปวดเฉพาะที่ช่วยลดอาการเจ็บ ส่วนยาสเตียรอยด์สำหรับใช้ในช่องปากช่วยลดการอักเสบในแผลที่เหมาะกับการรักษานี้ ควรให้เภสัชกรหรือทันตแพทย์ประเมินชนิดแผลก่อนใช้ โดยเฉพาะเมื่อสงสัยเริม เชื้อรา หรือมีแผลผิดจากปกติ ไม่ใช้ครีมทาผิวหนังแทนยาสำหรับช่องปาก

ผลิตภัณฑ์เคลือบแผลและแผ่นแปะมีส่วนประกอบต่างกัน ให้ดูฉลากว่ามีตัวยาใด ใช้กับช่วงอายุใด และต้องใช้อย่างไร อย่าใช้หลายผลิตภัณฑ์ซ้อนกันโดยไม่ตรวจส่วนประกอบ ส่วนยาปฏิชีวนะไม่ใช่ยาที่ต้องใช้เป็นประจำสำหรับร้อนในทั่วไป หากปวดมากหรือแผลไม่ดีขึ้นควรตรวจแทนการเปลี่ยนยาด้วยตัวเอง

กินอะไรแก้ร้อนใน ต้องเสริมวิตามินไหม

เลือกอาหารที่กินได้โดยไม่เจ็บและให้สารอาหารหลากหลาย เช่น ไข่ ปลา เต้าหู้ และผักที่ปรุงนิ่ม การซื้อวิตามินหลายชนิดกินเองไม่ได้แก้สาเหตุได้ทุกกรณี หากตรวจพบการขาดสารอาหาร แพทย์จึงจะพิจารณาเสริมให้เหมาะกับสิ่งที่ขาด

ร้อนในไม่หาย แบบไหนควรพบทันตแพทย์

แผลที่ไม่ดีขึ้นภายใน 2 สัปดาห์ควรตรวจ แม้แผลร้อนในขนาดใหญ่ใช้เวลาหายนานกว่าแผลเล็ก แต่เราไม่ควรด่วนตัดสินเองว่าแผลที่อยู่นานเป็นชนิดแผลใหญ่เสมอไป ทันตแพทย์จะดูรูปร่าง ตำแหน่ง ขอบแผล และสิ่งที่เสียดสีร่วมกัน

• นัดตรวจเมื่อแผลไม่ดีขึ้นใน 2 สัปดาห์ มีขนาดใหญ่ผิดปกติ หรือเป็นซ้ำจนรบกวนการใช้ชีวิต
• พบแพทย์โดยเร็วเมื่อเจ็บมากจนกินหรือดื่มลำบาก มีไข้สูง หรือมีแผลหลายตำแหน่งของร่างกายร่วมด้วย
• แผลที่มีก้อนแข็ง เลือดออกง่าย หรือเปลี่ยนรูปร่างจากเดิมควรได้รับการตรวจ ไม่รอจนมีอาการปวด

ร้อนในทั่วไปไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็ง แต่แผลเรื้อรังบางแผลมีสาเหตุอื่นรวมถึงมะเร็งช่องปากได้ การตรวจช่วยแยกสาเหตุเหล่านี้ หากแพทย์เห็นว่าจำเป็นจึงจะพิจารณาส่งตรวจเพิ่มเติม บทความนี้ใช้เกณฑ์ 2 สัปดาห์ตาม Mayo Clinic เพื่อให้เริ่มประเมินได้เร็ว โดย NHS ระบุว่าแผลนานเกิน 3 สัปดาห์ต้องตรวจ

ก่อนมาพบหมอ เตรียมวันที่เริ่มเป็น ภาพแผลก่อนหน้า รายการยาและอาหารเสริม รวมถึงอาการที่เกิดร่วมกัน ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้เล่าอาการได้ครบ โดยไม่ต้องจำรายละเอียดทั้งหมดระหว่างตรวจ

ลดโอกาสเป็นร้อนในซ้ำ เริ่มจากสิ่งกระตุ้นของตัวเอง

การป้องกันมุ่งลดปัจจัยกระตุ้นที่หลีกเลี่ยงได้ เช่น แปรงฟันแรง กัดกระพุ้งแก้ม หรือเครื่องมือที่เสียดสี เลือกอาหารให้หลากหลาย พักผ่อนให้เพียงพอ และจัดเวลาผ่อนคลายความเครียด หากพบว่าอาหารหรือผลิตภัณฑ์บางอย่างสัมพันธ์กับการเกิดแผลซ้ำ ให้บันทึกไว้เพื่อคุยกับทันตแพทย์

การจดบันทึกควรแยก “สิ่งที่กินแล้วแสบแผล” ออกจาก “สิ่งที่เกิดก่อนเริ่มมีแผล” เพราะเป็นคนละข้อมูล เช่น น้ำส้มทำให้แผลเดิมแสบ ไม่ได้ยืนยันว่าน้ำส้มเป็นสาเหตุของแผลครั้งนั้น การสังเกตแบบนี้ช่วยให้หลีกเลี่ยงอาหารได้ตรงจุดและยังรับประทานอาหารได้หลากหลาย

หากยังเป็นซ้ำแม้ดูแลแล้ว ควรให้หมอประเมินแผลจริง แทนการพยายามกำจัดสิ่งกระตุ้นทุกอย่างด้วยตัวเอง ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ แนะนำให้พบแพทย์เมื่อเจ็บแผลมากหรืออักเสบรุนแรง เพื่อเลือกการรักษาที่เหมาะสม

รู้ว่าเมื่อไรควรตรวจ ช่วยให้ดูแลแผลได้ตรงจุด

การสังเกตว่าแผลค่อย ๆ เล็กลงหรือยังบาดเจ็บซ้ำ ช่วยให้ตัดสินใจได้ว่าจะดูแลต่อหรือนัดตรวจ Smile Seasons Dental Clinic เปิดให้บริการทุกวัน 10.00 - 20.00 น. ติดต่อ 02-114-3274 หรือ LINE @smileseasons.dc เพื่อสอบถามคิว แจ้งระยะเวลาที่เป็นและอาการร่วมก่อนเข้าพบได้ เมื่อมาตรวจให้นำรายการยาที่ใช้อยู่มาด้วย เพื่อให้ทันตแพทย์ประเมินและแนะนำแนวทางดูแลตามสาเหตุที่พบ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับร้อนใน

แหล่งอ้างอิง