ฟันแท้มีกี่ซี่ ขึ้นกี่ขวบ? ตารางลำดับการขึ้นของฟันแท้

ฟันแท้มีได้สูงสุด 32 ซี่ แบ่งเป็นฟันบน 16 ซี่และฟันล่าง 16 ซี่ โดยนับรวมฟันคุด 4 ซี่ หากยังไม่มีฟันคุดหรือเคยถอนออก ผู้ใหญ่อาจนับได้ 28 ซี่และยังถือว่าพบได้ตามปกติ ฟันแท้มักเริ่มขึ้นช่วงอายุประมาณ 6 ปี แล้วทยอยขึ้นแทนฟันน้ำนมจนมี 28 ซี่ช่วงอายุประมาณ 12 ถึง 14 ปี ส่วนฟันคุดอาจขึ้นภายหลังหรือไม่ขึ้นเลย

ฟันแท้มีกี่ซี่ แบ่งเป็นฟันอะไรบ้าง

ชุดฟันแท้ที่ครบตามโครงสร้างมี 32 ซี่ แต่ละข้างของขากรรไกรบนและล่างมีฟันหน้าตัด 2 ซี่ ฟันเขี้ยว 1 ซี่ ฟันกรามน้อย 2 ซี่ และฟันกรามใหญ่ 3 ซี่ เมื่อนับทั้งสี่ส่วนของช่องปากจึงได้จำนวนตามตาราง

ฟัน 32 ซี่จึงประกอบด้วยฟันหน้าและฟันเขี้ยว 12 ซี่ กับฟันกรามน้อยและฟันกรามใหญ่ 20 ซี่ จำนวนจริงของแต่ละคนอาจน้อยกว่านี้จากการไม่มีหน่อฟันแต่กำเนิด ฟันยังไม่ขึ้น การถอนฟัน หรือการสูญเสียฟันจากโรคและอุบัติเหตุ การนับด้วยตาเพียงอย่างเดียวจึงบอกไม่ได้ว่ามีหน่อฟันอยู่ใต้เหงือกครบหรือไม่

ฟันแท้ขึ้นกี่ขวบ ซี่แรกคือซี่ไหน

ฟันแท้มักเริ่มขึ้นช่วงอายุ 6 ปี โดยซี่แรกอาจเป็นฟันหน้ากลางล่างหรือฟันกรามแท้ซี่ที่หนึ่ง ทั้งสองกลุ่มขึ้นใกล้เคียงกัน เด็กช่วงนี้จึงเข้าสู่ระยะฟันผสมที่มีฟันน้ำนมและฟันแท้อยู่พร้อมกัน

ฟันกรามแท้ซี่ที่หนึ่งมักเรียกว่า “ฟันกราม 6 ขวบ” ซี่นี้ขึ้นต่อท้ายฟันกรามน้ำนมซี่หลังสุดและไม่ได้ดันฟันน้ำนมให้หลุด ผู้ปกครองจึงอาจเข้าใจว่าเป็นฟันน้ำนมอีกซี่ ทั้งที่เป็นฟันแท้ซึ่งไม่มีฟันชุดใหม่ขึ้นมาแทน ตำแหน่งที่อยู่ลึกและร่องบดเคี้ยวชัดทำให้เศษอาหารค้างง่าย เด็กยังแปรงเข้าไม่ถึงทุกมุม จึงควรช่วยตรวจและแปรงตั้งแต่เริ่มเห็นฟันโผล่พ้นเหงือก

ตารางลำดับการขึ้นของฟันแท้

ช่วงอายุในตารางเป็นค่าที่พบได้โดยทั่วไป ไม่ใช่กำหนดตายตัว ฟันแต่ละซี่อาจขึ้นเร็วหรือช้ากว่าตารางได้ตามพัฒนาการ สิ่งที่ควรดูร่วมกันคือแนวโน้มของทั้งปาก ลำดับการขึ้น และความต่างระหว่างฟันซี่เดียวกันด้านซ้ายกับขวา

* ตารางอ้างอิงช่วงอายุจากแนวทางของ American Academy of Pediatric Dentistry เด็กแต่ละคนอาจมีลำดับและช่วงเวลาต่างจากนี้ได้

ฟันล่างบางกลุ่มมักขึ้นก่อนฟันบน โดยเฉพาะฟันหน้ากลางและฟันเขี้ยว ขณะที่ฟันเขี้ยวบนมักขึ้นหลังฟันกรามน้อยซี่แรก การเห็นช่องว่างหรือแนวฟันไม่เสมอกันชั่วคราวในช่วงเปลี่ยนชุดฟันจึงเกิดขึ้นได้ แต่ควรตรวจเมื่อฟันไม่มีพื้นที่ขึ้นหรือเบี่ยงออกจากแนวชัดเจน

ฟันแท้ขึ้นครบกี่ขวบ ทำไมบางคนมี 28 ซี่

ฟันแท้ที่ไม่รวมฟันคุดมี 28 ซี่ และมักทยอยขึ้นครบช่วงอายุประมาณ 12 ถึง 14 ปี หลังจากนั้นฟันกรามใหญ่ซี่ที่สามหรือฟันคุดอาจเริ่มขึ้นช่วงปลายวัยรุ่นถึงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น หากฟันคุดขึ้นครบ 4 ซี่ จำนวนจึงเพิ่มเป็น 32 ซี่

การมีฟัน 28 ซี่ไม่ได้แปลว่าฟันหายเสมอไป ฟันคุดอาจยังฝังในกระดูก ขึ้นเพียงบางซี่ หรือไม่มีหน่อฟันตั้งแต่กำเนิด หากต้องการทราบจำนวนและทิศทางของฟันที่ยังไม่โผล่ ทันตแพทย์จะพิจารณาภาพรังสีตามข้อบ่งชี้ ฟันคุดที่ไม่มีอาการไม่จำเป็นต้องนำออกทุกซี่ แต่ควรประเมินเมื่อปวด บวม อักเสบ ทำความสะอาดยาก หรือกระทบฟันข้างเคียง อ่านข้อมูลเพิ่มเติมเรื่องฟันคุดได้ก่อนเข้ารับการตรวจ

ฟันแท้ขึ้นช้า แบบไหนควรพบทันตแพทย์

เด็กแต่ละคนเริ่มเปลี่ยนชุดฟันไม่พร้อมกัน การช้ากว่าเพื่อนวัยเดียวกันเพียงอย่างเดียวยังบอกไม่ได้ว่าผิดปกติ เกณฑ์ที่สังเกตได้ง่ายกว่าคือฟันคู่เดียวกันด้านตรงข้าม เช่น ฟันหน้ากลางบนซ้ายและขวา หากซี่หนึ่งขึ้นแล้วแต่อีกซี่ยังไม่ขึ้นเกินประมาณ 6 เดือน ควรพาไปตรวจ

สาเหตุที่ทันตแพทย์จะพิจารณา ได้แก่ ฟันน้ำนมค้าง การสูญเสียฟันน้ำนมก่อนเวลา พื้นที่ไม่พอ ฟันเกินขวางทาง หน่อฟันอยู่ผิดตำแหน่ง ฟันฝัง หรือไม่มีหน่อฟันแท้ของซี่นั้น ภาวะสุขภาพบางอย่างอาจมีส่วนเมื่อฟันหลายซี่ขึ้นล่าช้าพร้อมกัน ทันตแพทย์จึงต้องดูประวัติการเติบโต ตรวจในปาก และเลือกถ่ายภาพรังสีเท่าที่จำเป็น

สัญญาณที่ควรนัดตรวจ

• ฟันซี่เดียวกันด้านซ้ายและขวาขึ้นห่างกันเกินประมาณ 6 เดือน
• ฟันน้ำนมยังแน่นหลังเลยช่วงอายุที่ควรหลุด หรือหลุดนานแล้วแต่ไม่เห็นฟันแท้
• ฟันแท้ขึ้นเอียง ขึ้นนอกแนว หรือไม่มีพื้นที่ให้ขึ้น
• มีอาการปวด บวม หนอง ไข้ หรือเคี้ยวลำบากร่วมด้วย
• ฟันหลายซี่ขึ้นช้าร่วมกับการเจริญเติบโตที่ผู้ปกครองกังวล

การตรวจเร็วช่วยแยกว่าเป็นพัฒนาการที่ติดตามได้หรือมีสิ่งกีดขวางที่ต้องวางแผนรักษา ผู้ปกครองสามารถนัดตรวจในบริการทันตกรรมเด็กเพื่อประเมินลำดับการขึ้นของฟันและสุขภาพช่องปากโดยรวม

ฟันแท้ขึ้นซ้อนฟันน้ำนมต้องทำอย่างไร

ฟันแท้ขึ้นด้านหลังฟันน้ำนมจนเห็นเป็นสองแถวพบได้บ่อยบริเวณฟันหน้าล่างในวัยเปลี่ยนชุดฟัน หากฟันน้ำนมเริ่มโยกและเด็กไม่มีอาการปวด ผู้ปกครองอาจติดตามให้หลุดเอง พร้อมดูแลความสะอาดบริเวณซ้อนให้ทั่วถึง ลิ้นและแรงตามธรรมชาติอาจช่วยให้ฟันแท้ค่อย ๆ เคลื่อนมาด้านหน้าเมื่อมีพื้นที่

ควรนัดตรวจเมื่อฟันน้ำนมยังแน่น ขณะที่ฟันแท้โผล่มามากขึ้น หรือมีการเบียดจนกัดอาหารและแปรงฟันลำบาก ทันตแพทย์จะประเมินพื้นที่ ตำแหน่งราก และความจำเป็นในการถอนฟันน้ำนม ไม่ควรถอนเองจากภาพที่เห็น เพราะบางกรณียังติดตามได้ ขณะที่บางกรณีต้องจัดการเพื่อเปิดทางให้ฟันแท้ อ่านเรื่องฟันซ้อนเพิ่มเติมได้หากเริ่มเห็นฟันเบียดหลายตำแหน่ง

วิธีดูแลฟันแท้ โดยเฉพาะฟันกราม 6 ขวบ

ฟันแท้ที่เพิ่งขึ้นยังต้องการการดูแลใกล้ชิด โดยเฉพาะฟันกราม 6 ขวบซึ่งอยู่ลึกและมีร่องบดเคี้ยว ผู้ปกครองควรช่วยตรวจหลังแปรงจนเด็กควบคุมมือได้ดี แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ครั้งละประมาณ 2 นาทีด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ และทำความสะอาดซอกฟันที่ติดกันตามคำแนะนำของทันตแพทย์

• ยกริมฝีปากและใช้แสงส่องดูบริเวณถัดจากฟันน้ำนมซี่หลังสุดว่ามีฟันใหม่โผล่หรือไม่
• วางแปรงให้ถึงด้านบดเคี้ยว ด้านแก้ม และด้านลิ้นของฟันกรามทุกซี่
• ลดความถี่ของขนมหวานและเครื่องดื่มที่เติมน้ำตาล โดยเฉพาะระหว่างมื้อ
• ตรวจรอยขาวขุ่น รอยน้ำตาล หลุมดำ อาการเสียว หรือเศษอาหารติดซ้ำตำแหน่งเดิม
• พบทันตแพทย์ตามความเสี่ยงเฉพาะบุคคลเพื่อประเมินฟันผุและการขึ้นของฟัน

ฟันกรามที่มีร่องลึกหรือเสี่ยงผุอาจเหมาะกับการเคลือบหลุมร่องฟัน ส่วนการเคลือบฟลูออไรด์ขึ้นอยู่กับความเสี่ยงและการตรวจของทันตแพทย์ ดูข้อมูลเรื่องการเคลือบฟลูออไรด์และเลือกแปรงสีฟันกับยาสีฟันให้เหมาะกับช่วงวัยเพื่อวางแผนดูแลที่บ้านได้

ต้องรอฟันแท้ขึ้นครบก่อนจัดฟันไหม

เด็กไม่จำเป็นต้องรอให้ฟันแท้ขึ้นครบทุกซี่ก่อนรับการประเมินการสบฟัน การตรวจช่วงที่มีทั้งฟันน้ำนมและฟันแท้ช่วยให้ทันตแพทย์เห็นพื้นที่ แนวการขึ้นของฟัน และการเจริญของขากรรไกร การตรวจเร็วไม่ได้หมายความว่าต้องติดเครื่องมือทันที หลายรายใช้การติดตามจนถึงช่วงเวลาที่เหมาะสม

การเริ่มรักษาขึ้นอยู่กับชนิดของปัญหา บางกรณีที่เกี่ยวกับการสบฟันหรือทิศทางการเจริญอาจวางแผนเป็นระยะ ขณะที่การเรียงฟันด้วยเครื่องมือติดแน่นมักรอให้มีฟันแท้เพียงพอต่อการควบคุมแรง หากเห็นฟันขึ้นผิดทาง ฟันซ้อนชัด การสบฟันคร่อม หรือฟันหน้ายื่นเสี่ยงกระแทก ควรรับการประเมินการจัดฟันตามสภาพจริงของเด็ก

ติดตามฟันแท้ตามลำดับ ช่วยพบปัญหาได้เร็วขึ้น

ช่วงอายุเป็นเพียงกรอบอ้างอิง การเปรียบเทียบฟันซ้ายกับขวาและสังเกตตำแหน่งที่ขึ้นช่วยให้ผู้ปกครองเห็นความผิดปกติได้ชัดกว่า Smile Seasons Dental Clinic ตรวจสุขภาพช่องปาก ประเมินลำดับการขึ้นของฟัน และพิจารณาภาพรังสีตามข้อบ่งชี้ เปิดทุกวัน 10.00 ถึง 20.00 น. ทั้ง 10 สาขา หากฟันคู่เดียวกันขึ้นห่างกันเกิน 6 เดือน ฟันขึ้นซ้อน หรือมีอาการปวดบวม ควรนัดตรวจเพื่อหาสาเหตุก่อนวางแผนดูแล

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฟันแท้

แหล่งอ้างอิง