ผู้สูงอายุแปรงฟันแล้วเลือดออก ทำอย่างไร เมื่อไรต้องตรวจเหงือก

ผู้สูงอายุแปรงฟันแล้วเลือดออก ให้หยุดแปรงตรงจุดนั้นก่อน แล้วดูว่าเลือดหยุดเองหรือไม่ ถ้าหยุดแล้วและไม่มีอาการอื่น แปรงต่อได้ด้วยแปรงขนนุ่มอย่างเบามือ จากนั้นนัดทันตแพทย์ตรวจเหงือก เพราะเลือดที่ออกขณะแปรงมักมาจากเหงือกอักเสบที่มีคราบสะสม มากกว่าการแปรงแรงเพียงอย่างเดียว ถ้าเลือดยังซึมไม่หยุด หรือผู้สูงอายุกินยาต้านการแข็งตัวของเลือด ควรโทรปรึกษาทันตแพทย์ภายในวันนั้น และถ้าเลือดไหลมากไม่หยุด หรือปากและคอบวมจนหายใจลำบาก ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ทันที

เห็นเลือดบนแปรง ผู้ดูแลควรทำอะไรก่อน

วางแปรงลงก่อน แล้วบอกผู้สูงอายุสั้น ๆ ว่าเห็นเลือดนิดหน่อยและขอพักสักครู่ ท่าทีที่สงบช่วยให้ท่านไม่ตกใจหรือเกร็งปาก ถ้าท่านบ้วนน้ำได้ตามปกติ ให้บ้วนฟองยาสีฟันออก แล้วดูว่าเลือดติดอยู่แค่ที่ขนแปรง ยังซึมตรงขอบเหงือก หรือไหลออกมาต่อเนื่อง

ผู้สูงอายุที่กลืนลำบากหรือบ้วนน้ำไม่คล่องต้องระวังการสำลักเป็นพิเศษ ไม่ควรกรอกน้ำหรือให้กลั้วปากเพื่อดูสีของน้ำ ให้จัดท่าให้ศีรษะสูงขึ้นประมาณ 30 ถึง 45 องศา แล้วใช้ผ้าก๊อซหรือผ้าสะอาดพันนิ้ว ชุบน้ำเกลือหรือน้ำสะอาด เช็ดฟองยาสีฟันและคราบเลือดออกเบา ๆ แทน

ลองถามว่าเจ็บตรงไหน และให้ท่านชี้เองถ้าทำได้ ผู้ดูแลไม่จำเป็นต้องแหวกเหงือกหรือเอาแปรงแตะซ้ำเพื่อหาจุดที่เลือดออก สิ่งที่เห็นในตอนนั้น คือเลือดออกตอนไหน บริเวณใด หยุดแล้วหรือยัง และท่านเจ็บหรือไม่ เป็นข้อมูลที่ทันตแพทย์ใช้ประเมินต่อได้ทันที

ทำไมผู้สูงอายุแปรงฟันแล้วเลือดออกง่าย

สาเหตุที่พบบ่อยคือเหงือกอักเสบจากคราบจุลินทรีย์ที่สะสมตามขอบเหงือก เหงือกที่อักเสบจะแดง บวม และเปราะกว่าปกติ เมื่อขนแปรงแตะจึงมีเลือดออกได้แม้ใช้แรงไม่มาก คราบที่ทิ้งไว้นานจะแข็งตัวเป็นหินปูน ซึ่งแปรงสีฟันเอาออกไม่ได้ ต้องให้ทันตแพทย์ขูดหินปูนออกให้

ในวัยสูงอายุ คราบสะสมได้ง่ายกว่าวัยอื่นจากหลายปัจจัย มือที่ไม่ถนัดหรือข้อนิ้วที่ตึงทำให้แปรงได้ไม่ทั่ว ยาหลายชนิด เช่น ยาลดความดัน ยาต้านซึมเศร้า และยารักษาปัญหากลั้นปัสสาวะ ทำให้ปากแห้ง น้ำลายที่ลดลงช่วยควบคุมเชื้อโรคในปากได้น้อยลง และทำให้ฟันปลอมเสียดสีเหงือกจนเป็นแผลได้ง่าย ยาลดความดันแอมโลดิปีนยังอาจทำให้เหงือกบวมโตในบางคน แม้พบได้ไม่บ่อย แต่เหงือกที่โตจะทำความสะอาดยาก จึงอักเสบและมีเลือดออกง่ายขึ้น ทันตแพทย์จึงต้องรู้รายการยาทั้งหมดก่อนประเมิน

หลายบ้านเจอปัญหาวนซ้ำแบบเดียวกัน เห็นเลือดแล้วกลัวผู้สูงอายุเจ็บ จึงเลี่ยงแปรงบริเวณนั้น พอไม่ได้ทำความสะอาดหลายวัน คราบยิ่งสะสม เหงือกยิ่งอักเสบ และเลือดก็ออกง่ายกว่าเดิม ส่วนสาเหตุที่พบได้น้อยกว่า เช่น ภาวะเลือดออกง่ายจากโรคทางเลือด อ่านเพิ่มได้ในบทความเลือดออกตามไรฟันเกิดจากอะไร

แปรงฟันครั้งถัดไปอย่างไรให้เหงือกไม่ระคายเคือง

เมื่อเลือดหยุดและผู้สูงอายุพร้อม ให้กลับมาแปรงตามปกติ เพราะการหยุดแปรงทำให้เหงือกอักเสบมากขึ้น เลือกแปรงขนาดเล็กขนนุ่มกับยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ความเข้มข้นไม่น้อยกว่า 1,000 ppm แปรงเน้นบริเวณคอฟันชิดขอบเหงือก ขยับแปรงสั้น ๆ ให้ครบทุกซี่และทุกด้าน และพักทุกครั้งที่ท่านขอ ผู้ที่กลืนลำบากให้ใช้ยาสีฟันเพียงเล็กน้อยเพื่อลดโอกาสสำลัก

จุดที่เคยเห็นเลือดยังต้องทำความสะอาด เพียงลดแรงลงและใช้เวลานานขึ้นอีกหน่อย ถ้ามีจุดที่เจ็บมากหรือเลือดยังไหล ให้ข้ามจุดนั้นไปก่อนแล้วแจ้งทันตแพทย์ การขัดแรง ๆ เพื่อให้คราบหลุดในครั้งเดียวทำให้เหงือกเป็นแผลได้ ส่วนการเลิกแปรงทั้งปากเพราะเห็นเลือดครั้งเดียวก็ยิ่งทำให้คราบสะสมเพิ่ม

ถ้าทันตแพทย์เคยแนะนำแปรงซอกฟันไว้ ให้ใช้ขนาดเดิมและไม่ดันผ่านช่องที่แน่นเกินไป ผู้ที่ใส่ฟันปลอมควรถอดออกก่อนแปรง แล้วทำความสะอาดฟันปลอมแยกต่างหาก ก่อนเปลี่ยนอุปกรณ์ชิ้นใหม่ อ่านวิธีเลือกแปรงสีฟันและยาสีฟันประกอบได้

กินยาต้านการแข็งตัวของเลือด ต้องแจ้งทันตแพทย์อย่างไร

ผู้สูงอายุหลายคนกินยาที่ทำให้เลือดหยุดช้า ทั้งยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน อะพิซาแบน ริวาโรซาแบน และยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล ยาสองกลุ่มนี้ออกฤทธิ์ต่างกัน ทันตแพทย์จึงต้องรู้ชื่อยาที่แน่ชัด คำเรียกรวม ๆ ว่า "ยาละลายลิ่มเลือด" ยังไม่พอสำหรับการประเมิน

วิธีที่ง่ายคือถ่ายรูปฉลากยาให้เห็นชื่อและขนาดชัดเจน หรือนำซองยาที่ใช้อยู่จริงไปในวันนัด รวมถึงยาที่ซื้อกินเอง วิตามิน และสมุนไพร ถ้ามียาที่แพทย์เพิ่งสั่งหยุด ให้แจ้งแยกไว้ว่าเคยใช้และหยุดเมื่อไร คลินิกจะได้รู้ว่าวันที่เข้าตรวจ ผู้สูงอายุกินยาอะไรอยู่จริง

อย่าหยุด ลดขนาด หรือข้ามมื้อยาเองเพราะเห็นเลือดบนแปรง การทำฟันทั่วไปอย่างขูดหินปูนมักทำได้โดยไม่ต้องหยุดยา ถ้ามีหัตถการที่ต้องปรับยาก่อนทำจริง ทันตแพทย์จะปรึกษาแพทย์ผู้สั่งยาเพื่อตัดสินใจร่วมกัน

เมื่อไรควรนัดตรวจเหงือก และอาการแบบไหนต้องรีบ

ควรนัดตรวจเหงือกเมื่อเห็นเลือดออกขณะแปรงฟัน แม้ผู้สูงอายุไม่ปวดและเลือดหยุดเองแล้ว เพราะเหงือกอักเสบระยะแรกมักไม่ค่อยเจ็บ ยิ่งถ้าเห็นเลือดซ้ำ เหงือกแดงบวม หรือมีกลิ่นปากที่ไม่หายไป ทันตแพทย์จะตรวจหาหินปูนใต้เหงือก ร่องเหงือกลึก และจุดที่ทำความสะอาดไม่ถึง แล้ววางแผนขูดหินปูนหรือดูแลเพิ่มเติมตามผลตรวจ

ขอนัดแบบเร่งด่วนเมื่อเหงือกบวมและเจ็บมาก ฟันเริ่มโยก มีแผลในปากที่ไม่หายภายใน 2 สัปดาห์ มีก้อนหรือรอยแดงรอยขาวที่ใหญ่ขึ้น หรือเลือดยังซึมต่อเนื่อง ฟันโยกร่วมกับเหงือกร่นอาจเป็นสัญญาณของโรคปริทันต์ ซึ่งทำลายกระดูกที่รองรับฟัน ตรวจพบเร็วเท่าไร การวางแผนรักษาก็ยิ่งง่ายขึ้น

เลือดออกจากปากมากและไม่หยุด หรือปาก ริมฝีปาก คอ บวมจนหายใจลำบาก เป็นภาวะฉุกเฉินที่ไม่ต้องรอโทรนัดคลินิก ส่วนผู้ที่เพิ่งถอนฟันหรือทำหัตถการในช่องปากมา ให้ทำตามคำแนะนำของทันตแพทย์ผู้รักษา และติดต่อกลับทันทีถ้าเลือดไม่หยุด หากมีจ้ำเลือดตามตัวหรือเลือดออกง่ายหลายตำแหน่งร่วมด้วย ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุอื่น

เตรียมข้อมูลก่อนพบทันตแพทย์และส่งต่อผู้ดูแลคนถัดไป

ข้อมูลจากคนที่อยู่หน้าอ่างล้างหน้าในวันนั้นช่วยให้ทันตแพทย์ตรวจได้ตรงจุดขึ้น ครอบครัวที่ผลัดกันดูแล หรือมีผู้ดูแลจากบริการดูแลผู้สูงอายุที่บ้านอย่าง Health at Home ลองให้คนที่ช่วยแปรงฟันจดสิ่งที่เห็นตามหัวข้อด้านล่าง แล้วส่งให้คนที่จะพาไปพบทันตแพทย์

ตอนโทรนัด ให้บอกอาการสำคัญก่อน เช่น "เช้านี้ช่วยคุณแม่แปรงฟันแล้วมีเลือดติดแปรง พักแล้วเลือดหยุด คุณแม่กินยาหลายตัวและมีรูปฉลากยาอยู่ อยากนัดตรวจเหงือก" ประโยคสั้น ๆ แบบนี้ช่วยให้คลินิกรู้ทันทีว่าต้องเตรียมอะไรเพิ่ม ถ้าผู้สูงอายุเดินลำบาก นั่งรถเข็น หรือต้องมีคนช่วยอธิบายแทน ควรแจ้งตั้งแต่ตอนนัดเพื่อให้สาขาเตรียมรับได้

นำแปรงสีฟันที่ใช้อยู่จริงไปด้วย ทันตแพทย์จะดูขนาดหัวแปรง สภาพขนแปรง และด้ามจับว่าเหมาะกับมือของผู้สูงอายุหรือไม่ ระหว่างตรวจ ลองขอให้ทันตแพทย์ชี้ซี่ที่ผู้สูงอายุแปรงเองไม่ถึง และถามว่าเลือดแบบไหนควรโทรกลับก่อนวันนัดครั้งถัดไป

หลังกลับจากคลินิก คนที่ฟังคำแนะนำอาจไม่ใช่คนเดียวกับที่ช่วยแปรงฟันก่อนนอน ให้ส่งต่อให้ชัดว่าส่วนไหนผู้สูงอายุแปรงเองได้ ส่วนไหนต้องช่วย แล้ววางใบนัดกับเบอร์คลินิกไว้ใกล้อุปกรณ์แปรงฟัน คำพูดของผู้สูงอายุเอง เช่น "ตรงนี้เจ็บ ขอพักก่อน" ก็ควรบอกต่อ คนถัดไปจะได้รู้ว่าต้องเบามือตรงไหน

ดูแลเหงือกผู้สูงอายุต่อเนื่องตั้งแต่ที่บ้านถึงคลินิก

เลือดที่เห็นบนแปรงเป็นสัญญาณให้ดูแลเหงือกเพิ่มขึ้น การแปรงอย่างเบามือทุกวันควบคู่กับการตรวจและขูดหินปูนตามรอบ ช่วยลดการอักเสบได้ในหลายราย Smile Seasons Dental Clinic ตรวจเหงือกและขูดหินปูนได้ทั้ง 10 สาขา เปิดทุกวัน 10.00 ถึง 20.00 น. นัดล่วงหน้าได้ที่ 02-114-3274 หรือทัก LINE @smileseasons.dc แล้วทันตแพทย์จะช่วยวางแผนการดูแลที่ผู้สูงอายุและผู้ดูแลทำตามได้จริงที่บ้าน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับผู้สูงอายุแปรงฟันแล้วเลือดออก

แหล่งอ้างอิง