ฟันล่างคร่อมฟันบน ปกติไหม จัดฟันได้ไหม 2026

ฟันล่างคร่อมฟันบนหรือ Crossbite คือการสบฟันไขว้ที่ฟันบนบางซี่อยู่ด้านในฟันล่างเมื่อกัดฟันตามปกติ ภาวะนี้เกิดได้ทั้งฟันหน้า ฟันหลัง ข้างเดียว หรือสองข้าง และอาจมาจากตำแหน่งฟัน ความกว้างของแนวฟัน การเลื่อนขากรรไกรขณะกัด หรือโครงสร้างขากรรไกร
หลายกรณีแก้ด้วยการจัดฟันหรือเครื่องมือเฉพาะได้ แต่ไม่ควรเลือกวิธีจากภาพถ่ายเพียงอย่างเดียว เพราะ Crossbite จากฟันต่างจากความผิดปกติของขากรรไกร และคำว่า Underbite ไม่ได้แทน Crossbite ทุกชนิด
ควรนัดตรวจ: หากกัดแล้วคางเลื่อนไปข้างหนึ่ง ฟันชนผิดตำแหน่ง ฟันสึกหรือบิ่น เหงือกร่น เคี้ยวไม่สมดุล หรือเด็กมีฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันบน ไม่ควรรอให้อาการชัดขึ้นก่อนประเมิน
Crossbite มีกี่แบบ ต่างจาก Underbite อย่างไร
Crossbite เป็นคำกว้างสำหรับความสัมพันธ์ที่ฟันบนสบอยู่ด้านในฟันล่างในบางตำแหน่ง การระบุชนิดช่วยบอกว่าควรตรวจการขึ้นของฟัน ความกว้างของขากรรไกร หรือความสัมพันธ์ด้านหน้าและด้านข้างเพิ่มเติม
| Anterior crossbite | ฟันหน้าบนหนึ่งซี่หรือหลายซี่สบอยู่หลังฟันหน้าล่าง | ตำแหน่งฟัน การเลื่อนขากรรไกร และความสัมพันธ์ของขากรรไกร |
|---|---|---|
| Posterior crossbite | ฟันหลังบนสบอยู่ด้านในฟันหลังล่าง อาจเป็นข้างเดียวหรือสองข้าง | ความกว้างของแนวฟัน การสบฟัน และการเลื่อนคางขณะกัด |
| Single-tooth crossbite | ฟันบางซี่ขึ้นหรือเอียงจนสบผิดด้าน | พื้นที่ ตำแหน่งฟัน และฟันข้างเคียง |
| Underbite | ฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันหน้าบนเป็นรูปแบบเด่น | ต้องแยกปัญหาจากฟันกับโครงสร้างขากรรไกร |

Crossbite จึงไม่เหมือนOverbiteที่วัดการคร่อมกันในแนวดิ่ง และไม่เหมือนฟันสบเปิดที่ฟันบางส่วนไม่แตะกันเมื่อกัด แม้บางคนอาจมีความผิดปกติมากกว่าหนึ่งแบบร่วมกัน
ฟันสบคร่อมแบบไหนควรตรวจ
- ฟันหน้าล่างหนึ่งซี่หรือหลายซี่อยู่หน้าฟันหน้าบนเมื่อกัด
- ฟันหลังบนสบอยู่ด้านในฟันหลังล่างข้างเดียวหรือสองข้าง
- กัดแล้วคางเลื่อนไปด้านข้างหรือด้านหน้าเพื่อหาตำแหน่งที่สบได้
- ฟันบางซี่ชนก่อน ฟันสึก บิ่น เสียว หรือรู้สึกรับแรงไม่สมดุล
- เหงือกรอบฟันที่สบผิดด้านร่น ระคายเคือง หรือทำความสะอาดยาก
- ใบหน้าหรือแนวคางดูไม่สมมาตร โดยเฉพาะเมื่อกัดฟัน
การเห็นฟันล่างอยู่หน้าฟันบนไม่ได้บอกสาเหตุทั้งหมด ผู้ป่วยอาจมีเพียงฟันบางซี่ขึ้นผิดตำแหน่ง หรือมีการเลื่อนขากรรไกรเพื่อหลบจุดชน จึงต้องตรวจขณะอ้าปาก ปิดปาก และกัดฟันจริง
ฟันล่างคร่อมฟันบนเกิดจากอะไร
ตำแหน่งและพื้นที่ของฟัน
ฟันบนอาจขึ้นค่อนไปด้านใน ฟันล่างอาจเอียงออกด้านนอก หรือมีพื้นที่ไม่พอจนฟันขึ้นผิดแนว ปัญหาฟันซ้อนเกและลำดับการขึ้นของฟันจึงมีส่วนได้ใน Crossbite เฉพาะซี่
ความกว้างของแนวฟันหรือขากรรไกรบน
แนวฟันบนที่แคบเมื่อเทียบกับแนวฟันล่างอาจทำให้ฟันหลังบนสบอยู่ด้านในฟันหลังล่าง บางคนกัดแล้วขากรรไกรล่างเลื่อนไปด้านหนึ่งเพื่อหาจุดสบที่สบายขึ้น การแยกว่าความแคบอยู่ที่ฟัน กระดูก หรือทั้งสองส่วนมีผลต่อการเลือกเครื่องมือ
ความสัมพันธ์ของขากรรไกร
ขากรรไกรบนอาจอยู่ด้านหลัง ขากรรไกรล่างอาจอยู่ด้านหน้า หรือเกิดร่วมกัน ทำให้ฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันบนชัดขึ้น รูปแบบการเจริญเติบโตและประวัติครอบครัวเป็นข้อมูลประกอบ แต่ไม่สามารถวินิจฉัยจากรูปด้านข้างเพียงภาพเดียว
การขึ้นของฟันและพฤติกรรมในวัยเด็ก
การสูญเสียฟันน้ำนมผิดเวลา ฟันแท้ขึ้นผิดทาง หรือแรงที่เกิดซ้ำต่อแนวฟันอาจเกี่ยวข้องกับการสบผิดตำแหน่ง อย่างไรก็ตาม ไม่ควรระบุว่าพฤติกรรมใดเป็นสาเหตุจากประวัติอย่างเดียว ต้องตรวจการทำงานของลิ้น ริมฝีปาก การหายใจ และการสบฟันร่วมกัน
ปล่อย Crossbite ไว้มีผลอย่างไร
- แรงกัดกระจายไม่สมดุล ฟันบางซี่อาจรับแรงก่อนหรือมากกว่าตำแหน่งอื่น
- ฟันสึกหรือบิ่น จุดสบที่ไขว้อาจเสียดสีกันซ้ำระหว่างกัดและเคี้ยว
- เหงือกรอบบางซี่รับแรงผิดทิศ โดยเฉพาะเมื่อฟันอยู่นอกแนวกระดูกหรือทำความสะอาดยาก
- ขากรรไกรเลื่อนขณะกัด อาจทำให้แนวคางดูเบี้ยวในตำแหน่งสบฟัน
- การเคี้ยวไม่สมดุล บางคนเลือกใช้ด้านที่รู้สึกสบสบายกว่า
Crossbite ไม่ได้ทำให้ทุกคนมีอาการปวดข้อต่อขากรรไกร และไม่ควรเชื่อมอาการปวดศีรษะหรือปัญหาระบบย่อยอาหารกับการสบฟันโดยตรง หากมีอาการปวด อ้าปากติด หรือข้อจำกัดการใช้งาน ต้องประเมินแยกตามอาการ
ทันตแพทย์ตรวจอะไรเพื่อวางแผนรักษา
- ระบุตำแหน่งและชนิด ตรวจว่าคร่อมที่ฟันหน้า ฟันหลัง เฉพาะซี่ ข้างเดียว หรือสองข้าง
- ตรวจการเลื่อนขากรรไกร เปรียบเทียบตำแหน่งก่อนฟันสัมผัสกับตำแหน่งที่กัดสนิท เพื่อดูว่ามีการเลื่อนไปหลบจุดชนหรือไม่
- ประเมินฟันและเหงือก ดูพื้นที่ ฟันซ้อน ฟันสึก จุดกระแทก เหงือกร่น และสุขภาพช่องปากก่อนเริ่มรักษา
- ประเมินใบหน้าและการเติบโต ดูความสมมาตร ตำแหน่งขากรรไกร อายุฟัน และการเจริญเติบโตที่เหลือ
- ใช้บันทึกตามข้อบ่งชี้ อาจใช้ภาพถ่าย สแกนฟันหรือแบบจำลอง และภาพรังสีเพื่อประเมินรากฟัน กระดูก และความสัมพันธ์ขากรรไกร
เป้าหมายของการตรวจคือแยก Dental crossbite, Functional shift และ Skeletal crossbite เพราะภาพที่เห็นคล้ายกันอาจใช้เครื่องมือ เวลา และขอบเขตการรักษาต่างกัน
ฟันล่างคร่อมฟันบนแก้ได้อย่างไร
วิธีรักษาเลือกตามชนิด อายุ ความรุนแรง สุขภาพฟันและเหงือก และความร่วมมือ ไม่ใช่เลือกจากชื่อเครื่องมือเพียงอย่างเดียว
| Crossbite เฉพาะซี่ | สร้างพื้นที่และเคลื่อนฟันที่สบผิดด้านด้วยเครื่องมือที่เหมาะสม | พื้นที่ รากฟัน เหงือก และจุดสบ |
|---|---|---|
| ฟันหลังคร่อมจากแนวฟันบนแคบ | อาจขยายแนวฟันหรือใช้เครื่องมือจัดฟันตามอายุและโครงสร้าง | ความกว้างฟันกับกระดูก การเติบโต และการเลื่อนคาง |
| Crossbite จากตำแหน่งฟันหลายซี่ | จัดฟันติดแน่นหรือจัดฟันใส พร้อมควบคุมการสบฟัน | ความซับซ้อนของการเคลื่อนฟันและความร่วมมือ |
| ขากรรไกรต่างกันรุนแรงในผู้ใหญ่ | อาจประเมินการผ่าตัดขากรรไกรร่วมกับการจัดฟัน | โครงหน้า การสบฟัน เป้าหมาย และความเสี่ยง |
จัดฟันติดแน่นหรือจัดฟันใส
เครื่องมือติดแน่นและจัดฟันใสอาจใช้แก้ Crossbite จากตำแหน่งฟันได้ในกรณีที่เหมาะสม บางแผนต้องสร้างพื้นที่ ใช้ยางดึง หรือใช้อุปกรณ์เสริม การเลือกเครื่องมือจึงขึ้นกับการเคลื่อนฟันที่ต้องการมากกว่าความใสหรือความสะดวกเพียงอย่างเดียว
การขยายแนวฟัน
ผู้ที่มีฟันหลังสบคร่อมและแนวฟันบนแคบอาจได้รับการประเมินการขยายแนวฟัน ชนิดเครื่องมือและผลที่คาดหวังต่างกันตามอายุ การเชื่อมของกระดูก และตำแหน่งที่ต้องขยาย จึงไม่ควรซื้ออุปกรณ์หรือปรับเครื่องมือเอง
การผ่าตัดร่วมกับการจัดฟัน
ผู้ใหญ่ที่มีความต่างของขากรรไกรชัดและการเคลื่อนฟันอย่างเดียวไม่ตอบเป้าหมาย อาจได้รับข้อมูลเรื่องการผ่าตัดร่วมกับการจัดฟัน การผ่าตัดไม่จำเป็นสำหรับทุกคน ทันตแพทย์ต้องอธิบายทางเลือกที่ไม่ผ่าตัด ข้อจำกัด และผลต่อการสบฟันกับโครงหน้าให้เปรียบเทียบ
รักษาเร็วกว่าแปลว่าดีกว่าเสมอไหม
การตรวจเร็วช่วยพบการเลื่อนขากรรไกรและติดตามการเติบโต แต่เวลารักษาที่เหมาะขึ้นกับชนิดของ Crossbite ฟันที่ขึ้นแล้ว และเป้าหมายของแต่ละระยะ เด็กบางคนควรเริ่มแก้จุดสบเฉพาะ บางคนควรติดตาม และบางคนต้องรักษามากกว่าหนึ่งระยะ
เด็กฟันสบคร่อมควรตรวจเมื่อไร
American Association of Orthodontists แนะนำให้เด็กตรวจการจัดฟันครั้งแรกไม่เกินอายุประมาณ 7 ปี เพราะช่วงนี้มีทั้งฟันน้ำนมและฟันแท้ และยังประเมินการเจริญของขากรรไกรได้ การพบ Crossbite ไม่ได้หมายความว่าต้องติดเครื่องมือทันที แต่ช่วยกำหนดเวลาติดตามหรือรักษาได้เหมาะสม
ควรพาเด็กตรวจเร็วกว่านั้นหากฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันบน ฟันหลังสบคร่อมข้างเดียว กัดแล้วคางเลื่อนไปด้านข้าง ฟันชนจนสึก หรือมีความไม่สมมาตรเพิ่มขึ้น ผู้ปกครองไม่ควรให้เด็กทดลองดันฟันหรือใช้อุปกรณ์ที่ไม่ได้สั่งโดยทันตแพทย์
ส่งภาพด้านหน้า ด้านข้าง และภาพขณะกัดฟันทาง LINE เพื่อสอบถามข้อมูลก่อนนัดตรวจจริง
แยกชนิด Crossbite ก่อนเลือกวิธีรักษา
ฟันล่างคร่อมฟันบนอาจเกิดจากฟันเฉพาะซี่ แนวฟันบนแคบ การเลื่อนขากรรไกร หรือโครงสร้างขากรรไกร การตรวจชนิดและสาเหตุช่วยหลีกเลี่ยงการเลือกเครื่องมือจากภาพรีวิว และทำให้วางแผนตามอายุได้ตรงจุด Smile Seasons Dental Clinic เปิดทุกวัน 10.00 - 20.00 น. ทั้ง 10 สาขา โทร 02-114-3274
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง Crossbite
ฟันบนควรคร่อมฟันล่างเล็กน้อยในตำแหน่งส่วนใหญ่ หากฟันบนบางซี่สบอยู่ด้านในฟันล่าง หรือฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันหน้าบน อาจเป็น Crossbite ซึ่งควรได้รับการตรวจ โดยเฉพาะเมื่อกัดแล้วขากรรไกรเลื่อนไปด้านหนึ่ง ฟันสึก เหงือกร่น หรือเคี้ยวไม่สมดุล
Crossbite บางลักษณะอาจเปลี่ยนตามการขึ้นของฟัน แต่ไม่ควรรอดูโดยไม่มีการประเมิน เพราะผู้ป่วยแยกเองไม่ได้ว่าเกิดจากตำแหน่งฟัน การเลื่อนขากรรไกรขณะกัด หรือโครงสร้างขากรรไกร การตรวจช่วยตัดสินว่าควรติดตาม เริ่มรักษา หรือรอช่วงเวลาที่เหมาะสม
หลายกรณีรักษาด้วยการจัดฟันได้ เช่น การเคลื่อนฟันที่สบผิดด้านหรือการขยายแนวฟันตามข้อบ่งชี้ แต่เครื่องมือและเป้าหมายขึ้นกับตำแหน่งที่เป็น อายุ ความกว้างของขากรรไกร และว่าปัญหาเกิดจากฟันหรือกระดูก ผู้ใหญ่ที่มีความต่างของขากรรไกรรุนแรงอาจต้องประเมินการผ่าตัดร่วมด้วย
ได้ในหลายกรณี โดยเฉพาะปัญหาที่เกิดจากตำแหน่งฟันหรือพบในเด็กที่ยังเติบโต อย่างไรก็ตาม การรักษาโดยไม่ผ่าตัดมีขอบเขตของการเคลื่อนฟันและการปรับแนวฟัน หากผู้ใหญ่มีความผิดปกติของโครงสร้างขากรรไกรรุนแรง ทันตแพทย์อาจเสนอการผ่าตัดร่วมกับการจัดฟันเพื่อเปรียบเทียบ
Crossbite เป็นคำกว้างสำหรับการสบไขว้ที่อาจเกิดด้านหน้า ด้านหลัง ข้างเดียว หรือหลายตำแหน่ง ส่วน Underbite มักใช้อธิบายรูปแบบที่ฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันหน้าบน และอาจสัมพันธ์กับขากรรไกรล่างอยู่หน้าขากรรไกรบน จึงไม่ควรใช้สองคำนี้แทนกันทุกกรณี
ควรพาเด็กตรวจเมื่อสังเกตว่าฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันบน ฟันหลังบนสบอยู่ด้านในฟันล่าง หรือกัดแล้วคางเลื่อนไปข้างหนึ่ง สมาคมทันตแพทย์จัดฟันอเมริกันแนะนำให้ตรวจการจัดฟันครั้งแรกไม่เกินอายุประมาณ 7 ปี การตรวจเร็วไม่ได้หมายความว่าต้องเริ่มรักษาทันที
ระยะเวลาต่างกันตามจำนวนฟันที่เกี่ยวข้อง อายุ การเจริญเติบโต ชนิดเครื่องมือ และความรุนแรงของปัญหา บางคนมีช่วงแก้การสบคร่อมเฉพาะจุดแล้วติดตาม ขณะที่บางคนต้องจัดฟันทั้งระบบ จึงควรประเมินและรับแผนรักษาก่อนใช้ระยะเวลาของผู้อื่นมาเปรียบเทียบ
แหล่งอ้างอิง
- American Association of Orthodontistsคำจำกัดความ Crossbite ชนิดด้านหน้าและด้านหลัง รวมถึงแนวทางประเมินโดยทันตแพทย์จัดฟันaaoinfo.org ↗
- American Association of Orthodontistsภาพรวมปัญหาการสบฟันที่พบบ่อยและความต่างของ Crossbite กับ Underbiteaaoinfo.org ↗
- American Association of Orthodontistsคำแนะนำเรื่องการตรวจจัดฟันครั้งแรกภายในอายุประมาณ 7 ปีและการประเมินปัญหาการสบฟันในเด็กaaoinfo.org ↗
ผู้เขียนบทความ
ทพญ.ดร.จินตนา ทัศนพานนท์ (หมอปลา)
- วุฒิบัตรผู้มีความรู้ความชำนาญสาขาทันตกรรมจัดฟัน ทันตแพทยสภา (Diplomate, Thai Board of Orthodontics)
- ปริญญาดุษฎีบัณฑิต (Ph.D.) มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
- ประกาศนียบัตรขั้นสูง สาขาศัลยศาสตร์ช่องปาก จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (Higher Grad. Dip. In. Sc.)
- ทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร (เกียรตินิยมอันดับ 1)