ฟันล่างคร่อมฟันบน ปกติไหม จัดฟันได้ไหม 2026

ฟันล่างคร่อมฟันบนหรือ Crossbite เกิดจากอะไรและจัดฟันได้ไหม
Crossbite อาจเกิดที่ฟันหน้า ฟันหลัง ข้างเดียว หรือหลายตำแหน่ง และต้องแยกสาเหตุก่อนเลือกวิธีรักษา

ฟันล่างคร่อมฟันบนหรือ Crossbite คือการสบฟันไขว้ที่ฟันบนบางซี่อยู่ด้านในฟันล่างเมื่อกัดฟันตามปกติ ภาวะนี้เกิดได้ทั้งฟันหน้า ฟันหลัง ข้างเดียว หรือสองข้าง และอาจมาจากตำแหน่งฟัน ความกว้างของแนวฟัน การเลื่อนขากรรไกรขณะกัด หรือโครงสร้างขากรรไกร

หลายกรณีแก้ด้วยการจัดฟันหรือเครื่องมือเฉพาะได้ แต่ไม่ควรเลือกวิธีจากภาพถ่ายเพียงอย่างเดียว เพราะ Crossbite จากฟันต่างจากความผิดปกติของขากรรไกร และคำว่า Underbite ไม่ได้แทน Crossbite ทุกชนิด

ควรนัดตรวจ: หากกัดแล้วคางเลื่อนไปข้างหนึ่ง ฟันชนผิดตำแหน่ง ฟันสึกหรือบิ่น เหงือกร่น เคี้ยวไม่สมดุล หรือเด็กมีฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันบน ไม่ควรรอให้อาการชัดขึ้นก่อนประเมิน

Crossbite มีกี่แบบ ต่างจาก Underbite อย่างไร

Crossbite เป็นคำกว้างสำหรับความสัมพันธ์ที่ฟันบนสบอยู่ด้านในฟันล่างในบางตำแหน่ง การระบุชนิดช่วยบอกว่าควรตรวจการขึ้นของฟัน ความกว้างของขากรรไกร หรือความสัมพันธ์ด้านหน้าและด้านข้างเพิ่มเติม

แยกชนิดของ Crossbite และ Underbite
Anterior crossbiteฟันหน้าบนหนึ่งซี่หรือหลายซี่สบอยู่หลังฟันหน้าล่างตำแหน่งฟัน การเลื่อนขากรรไกร และความสัมพันธ์ของขากรรไกร
Posterior crossbiteฟันหลังบนสบอยู่ด้านในฟันหลังล่าง อาจเป็นข้างเดียวหรือสองข้างความกว้างของแนวฟัน การสบฟัน และการเลื่อนคางขณะกัด
Single-tooth crossbiteฟันบางซี่ขึ้นหรือเอียงจนสบผิดด้านพื้นที่ ตำแหน่งฟัน และฟันข้างเคียง
Underbiteฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันหน้าบนเป็นรูปแบบเด่นต้องแยกปัญหาจากฟันกับโครงสร้างขากรรไกร
เปรียบเทียบ Crossbite ด้านหน้า ด้านหลัง และ Underbite
Crossbite อาจเกิดเฉพาะซี่ หลายซี่ ข้างเดียว หรือสองข้าง ส่วน Underbite เป็นรูปแบบด้านหน้าที่ต้องประเมินขากรรไกรร่วมด้วย

Crossbite จึงไม่เหมือนOverbiteที่วัดการคร่อมกันในแนวดิ่ง และไม่เหมือนฟันสบเปิดที่ฟันบางส่วนไม่แตะกันเมื่อกัด แม้บางคนอาจมีความผิดปกติมากกว่าหนึ่งแบบร่วมกัน

ฟันสบคร่อมแบบไหนควรตรวจ

  • ฟันหน้าล่างหนึ่งซี่หรือหลายซี่อยู่หน้าฟันหน้าบนเมื่อกัด
  • ฟันหลังบนสบอยู่ด้านในฟันหลังล่างข้างเดียวหรือสองข้าง
  • กัดแล้วคางเลื่อนไปด้านข้างหรือด้านหน้าเพื่อหาตำแหน่งที่สบได้
  • ฟันบางซี่ชนก่อน ฟันสึก บิ่น เสียว หรือรู้สึกรับแรงไม่สมดุล
  • เหงือกรอบฟันที่สบผิดด้านร่น ระคายเคือง หรือทำความสะอาดยาก
  • ใบหน้าหรือแนวคางดูไม่สมมาตร โดยเฉพาะเมื่อกัดฟัน

การเห็นฟันล่างอยู่หน้าฟันบนไม่ได้บอกสาเหตุทั้งหมด ผู้ป่วยอาจมีเพียงฟันบางซี่ขึ้นผิดตำแหน่ง หรือมีการเลื่อนขากรรไกรเพื่อหลบจุดชน จึงต้องตรวจขณะอ้าปาก ปิดปาก และกัดฟันจริง

ฟันล่างคร่อมฟันบนเกิดจากอะไร

ตำแหน่งและพื้นที่ของฟัน

ฟันบนอาจขึ้นค่อนไปด้านใน ฟันล่างอาจเอียงออกด้านนอก หรือมีพื้นที่ไม่พอจนฟันขึ้นผิดแนว ปัญหาฟันซ้อนเกและลำดับการขึ้นของฟันจึงมีส่วนได้ใน Crossbite เฉพาะซี่

ความกว้างของแนวฟันหรือขากรรไกรบน

แนวฟันบนที่แคบเมื่อเทียบกับแนวฟันล่างอาจทำให้ฟันหลังบนสบอยู่ด้านในฟันหลังล่าง บางคนกัดแล้วขากรรไกรล่างเลื่อนไปด้านหนึ่งเพื่อหาจุดสบที่สบายขึ้น การแยกว่าความแคบอยู่ที่ฟัน กระดูก หรือทั้งสองส่วนมีผลต่อการเลือกเครื่องมือ

ความสัมพันธ์ของขากรรไกร

ขากรรไกรบนอาจอยู่ด้านหลัง ขากรรไกรล่างอาจอยู่ด้านหน้า หรือเกิดร่วมกัน ทำให้ฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันบนชัดขึ้น รูปแบบการเจริญเติบโตและประวัติครอบครัวเป็นข้อมูลประกอบ แต่ไม่สามารถวินิจฉัยจากรูปด้านข้างเพียงภาพเดียว

การขึ้นของฟันและพฤติกรรมในวัยเด็ก

การสูญเสียฟันน้ำนมผิดเวลา ฟันแท้ขึ้นผิดทาง หรือแรงที่เกิดซ้ำต่อแนวฟันอาจเกี่ยวข้องกับการสบผิดตำแหน่ง อย่างไรก็ตาม ไม่ควรระบุว่าพฤติกรรมใดเป็นสาเหตุจากประวัติอย่างเดียว ต้องตรวจการทำงานของลิ้น ริมฝีปาก การหายใจ และการสบฟันร่วมกัน

ปล่อย Crossbite ไว้มีผลอย่างไร

  • แรงกัดกระจายไม่สมดุล ฟันบางซี่อาจรับแรงก่อนหรือมากกว่าตำแหน่งอื่น
  • ฟันสึกหรือบิ่น จุดสบที่ไขว้อาจเสียดสีกันซ้ำระหว่างกัดและเคี้ยว
  • เหงือกรอบบางซี่รับแรงผิดทิศ โดยเฉพาะเมื่อฟันอยู่นอกแนวกระดูกหรือทำความสะอาดยาก
  • ขากรรไกรเลื่อนขณะกัด อาจทำให้แนวคางดูเบี้ยวในตำแหน่งสบฟัน
  • การเคี้ยวไม่สมดุล บางคนเลือกใช้ด้านที่รู้สึกสบสบายกว่า

Crossbite ไม่ได้ทำให้ทุกคนมีอาการปวดข้อต่อขากรรไกร และไม่ควรเชื่อมอาการปวดศีรษะหรือปัญหาระบบย่อยอาหารกับการสบฟันโดยตรง หากมีอาการปวด อ้าปากติด หรือข้อจำกัดการใช้งาน ต้องประเมินแยกตามอาการ

ทันตแพทย์ตรวจอะไรเพื่อวางแผนรักษา

  1. ระบุตำแหน่งและชนิด ตรวจว่าคร่อมที่ฟันหน้า ฟันหลัง เฉพาะซี่ ข้างเดียว หรือสองข้าง
  2. ตรวจการเลื่อนขากรรไกร เปรียบเทียบตำแหน่งก่อนฟันสัมผัสกับตำแหน่งที่กัดสนิท เพื่อดูว่ามีการเลื่อนไปหลบจุดชนหรือไม่
  3. ประเมินฟันและเหงือก ดูพื้นที่ ฟันซ้อน ฟันสึก จุดกระแทก เหงือกร่น และสุขภาพช่องปากก่อนเริ่มรักษา
  4. ประเมินใบหน้าและการเติบโต ดูความสมมาตร ตำแหน่งขากรรไกร อายุฟัน และการเจริญเติบโตที่เหลือ
  5. ใช้บันทึกตามข้อบ่งชี้ อาจใช้ภาพถ่าย สแกนฟันหรือแบบจำลอง และภาพรังสีเพื่อประเมินรากฟัน กระดูก และความสัมพันธ์ขากรรไกร

เป้าหมายของการตรวจคือแยก Dental crossbite, Functional shift และ Skeletal crossbite เพราะภาพที่เห็นคล้ายกันอาจใช้เครื่องมือ เวลา และขอบเขตการรักษาต่างกัน

ฟันล่างคร่อมฟันบนแก้ได้อย่างไร

วิธีรักษาเลือกตามชนิด อายุ ความรุนแรง สุขภาพฟันและเหงือก และความร่วมมือ ไม่ใช่เลือกจากชื่อเครื่องมือเพียงอย่างเดียว

แนวทางรักษาตามลักษณะ Crossbite
Crossbite เฉพาะซี่สร้างพื้นที่และเคลื่อนฟันที่สบผิดด้านด้วยเครื่องมือที่เหมาะสมพื้นที่ รากฟัน เหงือก และจุดสบ
ฟันหลังคร่อมจากแนวฟันบนแคบอาจขยายแนวฟันหรือใช้เครื่องมือจัดฟันตามอายุและโครงสร้างความกว้างฟันกับกระดูก การเติบโต และการเลื่อนคาง
Crossbite จากตำแหน่งฟันหลายซี่จัดฟันติดแน่นหรือจัดฟันใส พร้อมควบคุมการสบฟันความซับซ้อนของการเคลื่อนฟันและความร่วมมือ
ขากรรไกรต่างกันรุนแรงในผู้ใหญ่อาจประเมินการผ่าตัดขากรรไกรร่วมกับการจัดฟันโครงหน้า การสบฟัน เป้าหมาย และความเสี่ยง

จัดฟันติดแน่นหรือจัดฟันใส

เครื่องมือติดแน่นและจัดฟันใสอาจใช้แก้ Crossbite จากตำแหน่งฟันได้ในกรณีที่เหมาะสม บางแผนต้องสร้างพื้นที่ ใช้ยางดึง หรือใช้อุปกรณ์เสริม การเลือกเครื่องมือจึงขึ้นกับการเคลื่อนฟันที่ต้องการมากกว่าความใสหรือความสะดวกเพียงอย่างเดียว

การขยายแนวฟัน

ผู้ที่มีฟันหลังสบคร่อมและแนวฟันบนแคบอาจได้รับการประเมินการขยายแนวฟัน ชนิดเครื่องมือและผลที่คาดหวังต่างกันตามอายุ การเชื่อมของกระดูก และตำแหน่งที่ต้องขยาย จึงไม่ควรซื้ออุปกรณ์หรือปรับเครื่องมือเอง

การผ่าตัดร่วมกับการจัดฟัน

ผู้ใหญ่ที่มีความต่างของขากรรไกรชัดและการเคลื่อนฟันอย่างเดียวไม่ตอบเป้าหมาย อาจได้รับข้อมูลเรื่องการผ่าตัดร่วมกับการจัดฟัน การผ่าตัดไม่จำเป็นสำหรับทุกคน ทันตแพทย์ต้องอธิบายทางเลือกที่ไม่ผ่าตัด ข้อจำกัด และผลต่อการสบฟันกับโครงหน้าให้เปรียบเทียบ

รักษาเร็วกว่าแปลว่าดีกว่าเสมอไหม

การตรวจเร็วช่วยพบการเลื่อนขากรรไกรและติดตามการเติบโต แต่เวลารักษาที่เหมาะขึ้นกับชนิดของ Crossbite ฟันที่ขึ้นแล้ว และเป้าหมายของแต่ละระยะ เด็กบางคนควรเริ่มแก้จุดสบเฉพาะ บางคนควรติดตาม และบางคนต้องรักษามากกว่าหนึ่งระยะ

เด็กฟันสบคร่อมควรตรวจเมื่อไร

American Association of Orthodontists แนะนำให้เด็กตรวจการจัดฟันครั้งแรกไม่เกินอายุประมาณ 7 ปี เพราะช่วงนี้มีทั้งฟันน้ำนมและฟันแท้ และยังประเมินการเจริญของขากรรไกรได้ การพบ Crossbite ไม่ได้หมายความว่าต้องติดเครื่องมือทันที แต่ช่วยกำหนดเวลาติดตามหรือรักษาได้เหมาะสม

ควรพาเด็กตรวจเร็วกว่านั้นหากฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันบน ฟันหลังสบคร่อมข้างเดียว กัดแล้วคางเลื่อนไปด้านข้าง ฟันชนจนสึก หรือมีความไม่สมมาตรเพิ่มขึ้น ผู้ปกครองไม่ควรให้เด็กทดลองดันฟันหรือใช้อุปกรณ์ที่ไม่ได้สั่งโดยทันตแพทย์

ไม่แน่ใจว่าเป็น Crossbite แบบไหน?

ส่งภาพด้านหน้า ด้านข้าง และภาพขณะกัดฟันทาง LINE เพื่อสอบถามข้อมูลก่อนนัดตรวจจริง

นัดปรึกษาฟรี ทาง LINE

แยกชนิด Crossbite ก่อนเลือกวิธีรักษา

ฟันล่างคร่อมฟันบนอาจเกิดจากฟันเฉพาะซี่ แนวฟันบนแคบ การเลื่อนขากรรไกร หรือโครงสร้างขากรรไกร การตรวจชนิดและสาเหตุช่วยหลีกเลี่ยงการเลือกเครื่องมือจากภาพรีวิว และทำให้วางแผนตามอายุได้ตรงจุด Smile Seasons Dental Clinic เปิดทุกวัน 10.00 - 20.00 น. ทั้ง 10 สาขา โทร 02-114-3274

คำถามที่พบบ่อยเรื่อง Crossbite

แหล่งอ้างอิง

  1. American Association of Orthodontistsคำจำกัดความ Crossbite ชนิดด้านหน้าและด้านหลัง รวมถึงแนวทางประเมินโดยทันตแพทย์จัดฟันaaoinfo.org ↗
  2. American Association of Orthodontistsภาพรวมปัญหาการสบฟันที่พบบ่อยและความต่างของ Crossbite กับ Underbiteaaoinfo.org ↗
  3. American Association of Orthodontistsคำแนะนำเรื่องการตรวจจัดฟันครั้งแรกภายในอายุประมาณ 7 ปีและการประเมินปัญหาการสบฟันในเด็กaaoinfo.org ↗
  4. NHSข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับการจัดฟัน การประเมินการสบฟัน และช่วงเวลารักษาnhs.uk ↗

ผู้เขียนบทความ

ทพญ.ดร.จินตนา ทัศนพานนท์ (หมอปลา)

ทพญ.ดร.จินตนา ทัศนพานนท์ (หมอปลา)

  • วุฒิบัตรผู้มีความรู้ความชำนาญสาขาทันตกรรมจัดฟัน ทันตแพทยสภา (Diplomate, Thai Board of Orthodontics)
  • ปริญญาดุษฎีบัณฑิต (Ph.D.) มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
  • ประกาศนียบัตรขั้นสูง สาขาศัลยศาสตร์ช่องปาก จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (Higher Grad. Dip. In. Sc.)
  • ทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร (เกียรตินิยมอันดับ 1)
นัดปรึกษาคุณหมอ
Smile Seasons Logo
อยากปรึกษาทันตแพทย์?
สอบถามข้อสงสัย หรือนัดหมาย ออนไลน์ได้ทันที
LINE Icon ปรึกษาผ่าน LINE
เปิดทุกวันเวลา 10:00 – 20:00 น.

โทรสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม: 02-114-3274